Les événements de 1905-1906 entre les Azerbaïdjanais et les Arméniens

Dans le premier tiers du XIXème siècle, après deux guerres russo-iraniennes et deux guerres russo-ottomanes l'Empire russe occupait l'Azerbaïdjan du Nord et la Géorgie.  Les khanats azerbaïdjanais et le royaume de Géorgie  étaient  supprimés  et inclus dans l'Empire russe du Caucase. Sur les territoires des khanats de Nakhitchevan et d’Erevan en 1828, était crée l’oblast arménien afin de christianiser par la force les peuples musulmans, agrandir les territoires des chrétiens, rendre la confiance et le soutien fiable à l’Empire dans les différents domaines de la culture, de la langue et de relation interethnique .

Aux termes des traités de Turkmentchay (1828) et d’Edirne en 1829, les Arméniens qui, à cette époque, vivaient en Iran et dans l’Empire ottoman ont été contraints de s'installer en Azerbaïdjan, essentiellement sur le territoire des khanats de Nakhitchevan, Erevan et Karabakh. Entre 1828 et 1830, on estime que 40 000 Arméniens d’Iran et 84 000 Arméniens de Turquie s'installèrent dans la région Transcaucasienne. Ils occupent les meilleures terres des provinces d’Elizavetpol (Gandja), Karabakh et d’Erevan où la population arménienne était insignifiante à l’époque. Le gouvernement russe attribua 200 000 dessiatines (mesure de superficie) de terres aux  Arméniens.  En réalité,  la politique russe visait à transformer la structure démographique de l’Azerbaïdjan au profit des Arméniens et aux dépens des Azéris. Après  avoir envahi la partie est de la Turquie en 1854, les Russes déportèrent  100 000 Arméniens  vers  le  Caucase  où ces  derniers  s'installèrent  à  la  place  des  Azerbaïdjanais contraints à l’émigration ou à la mort.

Après  la  guerre  russo-turque  des  années  1877-1878,  grâce  aux  efforts  des  pays européens (l'Angleterre et la France), la question arménienne devenait l’ordre du jour et se donnait un moyen d'acquérir l'autonomie dans l'est de l'Anatolie. Au cours de ces années en Turquie une véritable  propagande était  menée  pour favoriser l'insurrection arménienne.  La direction  de  ce  travail  était  assurée  par  les  partis  politiques  nationalistes  et  socialistes Hentchak (fondé en 1887 à Genève) et Dashnaksoutioun (fondé en 1890 à Tiflis). Le but de ces  partis  était  la  création  d’un  état  libre  et  autonome  des  peuples  arméniens  dans  les provinces ottomanes de la Turquie. Il y a eu des confrontations entre les Turcs, Kurdes et Arméniens.   Les   médias   de   l'Europe   écrivaient   de   massacre   des   Arméniens.   Les bouleversements produits par les Arméniens en Turquie en 1894 et 1896 étaient réprimés  par le sultan Abdülhamid. La grande partie des organisateurs et les activistes de ces confusions jetaient en prison oùdéménageaient dans diverses régions du Caucase.

En 1905, les mécontentements  et les émeutes  contre le pouvoir impérial  débutés  en Russie commençaient à se sentir dans la Transcaucasie. L'église  arménienne  au début  du XXème siècle jouait un rôle essentiel pour les partis nationalistes arméniens. Cependant, ce nationalisme produisait une contradiction avec la politique d'assimilation conduite par le gouvernement impérial.  Le gouverneur du Caucase, le prince Grigory Golicyn, diminua le quota des élites arméniennes face à l’élite musulmane. Dans quelques écoles secondaires, il était autorisé l'étude de la langue russe. Le décret de 1903 sur la transmission des terres et des biens  d'Église  au  Ministère  de  l'Agriculture  portait  un  grand  coup  aux  partis  politiques financés  par  l'Église.   L'édition  de  cette  loi  devenait  une  raison  de  l'élargissement  du terrorisme arménien et l'accroissement des humeurs antiturcs et antimusulman. Pour affaiblir les forces antigouvernementales, l’état créait  des désaccords  multiethniques dans la région. Tadeusz  Swietochowski  montre  que :  voyant  la  réaction  négative  des  Arméniens  à  la fermeture  des  écoles  nationales  et  à  la  tentative  d'affiliation  d'église  Grégorienne  à l'Orthodoxe,  le  pouvoir  a  commencé  l'inflation  d’un  jeu  entre  des  musulmans  et  des Arméniens. À Erevan et à Etchmiadzine, l'église arménienne a organisé des insurrections contre cette loi. Les Arméniens  organisaient des actes de terreur. Dans la ville on diffusait des tracts prétendument  signés  par le chef de la police urbaine (mais la contrefaçon  a  été  trouvée  plus  tard),  appelant  le  peuple  azerbaïdjanais  à  attaquer  les Arméniens. Par contre, le pouvoir n’accordait pas aux musulmans le port d'arme. Après  la visite de Nakachidze, le nouveau gouverneur du Caucase à Saint-Pétersbourg en janvier 1905, le gouvernement sanctionnait la distribution aux musulmans d'armes en grande quantité. Antoine Constant souligne : les autorités russes encouragèrent des groupes informels azéris à s’opposer  aux activistes  arméniens. L’utilisation  de  tels groupes,  profitable à  l’intérieur, donnait à l’extérieur un gage de la bonne foi russe (Constant, 2002 : 225).

Les collisions arméno-azerbaïdjanaises étaient provoquées  au début de l’année 1905 sous le prétexte de l’assassinat d’un musulman par les dashnaks. Les violences interethniques, entre 1905-1906, auront lieu non seulement dans les villes de Bakou, Gandja, Karabakh, Erevan, Nakhitchevan, Zanguezour mais aussi dans les villages. D’après les estimations, 128 villages arméniens  et 158 villages azerbaïdjanais  étaient  détruites  et causantes de 3 000 à 10 000 victimes plupart étant des Azerbaïdjanais.

Justin McCarthy et Carolyn McCarthy dans leurs Turcs et les Arméniens (1989) soulignent : qu’on parle toujours du génocide des Arméniens et jamais des massacres des musulmans. En outre, en ignorant le siècle d'histoire du conflit, comme une évaluation unilatérale des événements efface le passé terrible et le présent dangereux du conflit.

Les représentants de l'intelligentsia azerbaïdjanais comme H. Zardabi, F. Kotcharli, N. Vezirov, M. Shahtahtinsky, E. Toptchibachi, E. Sultanov voyaient ces événements comme un grand désastre et essayaient de mettre fin par tous les moyens à ces actes cruels et absurdes. Ils étaient aussi chargés de guider la communauté musulmane de la Transcaucasie puisqu'il n'y avait pas d'autre groupe qui était en mesure d'assumer ce rôle. En 1906, les socialistes musulmans publiaient le premier journal bilingue arméno-azerbaïdjanais Davetkach (Appel). Ce journal clandestin a été  adressé à la population arméno-azerbaïdjanaise et accusait le gouvernement de provocation à la haine ethnique. Après  la publication de 16 numéros,  ce journal fut fermé par le gouverneur de Bakou (Swietochowski 1995).

H. Z. Taguiev, « le père du peuple azerbaïdjanais », selon la population, a joué un rôle exceptionnel pour calmer le conflit arméno-azerbaïdjanais organisé par la Russie tsariste. Il envoyait des lettres aux différents fonctionnaires des villes azerbaïdjanaises en demandant la paix. Voici quelques extraits de réponses envoyées à Taguiev.

Ex. :  cher  Monsieur  Hadji,  nous  avons  lu  votre  télégraphe   en  présence des communautés arméniennes et de musulmane de Karabakh. La population de ces deux ethnies est déjà déçue pour ces événements et me demande de vous remercier pour votre appel à la paix.  Ces  deux  peuples  frères  sont  sûrs  qu’avec  votre  présence,  ces  événements  ne  se répéteront  plus à Bakou. Le chef de la municipalité Safaralibeyov, Karabakh, Shousha, 14 février 1905 (Journal Elm, N 6/182, 11 février 1989).

Ex. : cher Monsieur Hadji, ce vendredi les religieux musulmans et d’Arméniens se rassemblaient à la mosquée pour lire votre demande. La population était appelée à la paix et a rendu ses armes. Demain nous allons répéter ce rassemblement. Je vous assure qu’actuellement il existe la paix entre ces deux ethnies. Poladzadé, Pishnamazzadé, Gandja 14février 1905 (Journal Elm, N 6/182, 11 février 1989).

La menace réelle de l'alliance russo-arménienne a poussé la création des organisations politiques clandestines azerbaïdjanaises pour faire face à ce danger. Le parti Difai (Défense), fondé en 1905 par Ahmed Ağaoğlu et le parti Müdafiə (Défense) fondé par S. Roustambékov, A.   Khasmamedov,   les   frères   Ziyadkhanov   et   Geyrət   (Honneur),   créé   en   été   1905 coordonnaient leurs actions pour aider les peuples musulmans et cherchaient à atténuer les conflits locaux.

En 1906, à l'initiative de Vorontsov-Dashkov, gouverneur du Caucase, a eu lieu une conférence  de  paix  à  Tiflis  pour  mettre  fin  au  conflit  arméno-musulman.  Lors  de  la conférence, les représentants des musulmans A. Ağaoğlu, A. Toptchibachi, A. Ziyadkhanov et d'autres incriminaient les intentions du parti Dashnaksoutioun et prouvaient que le gouvernement a fermé les yeux sur les intérêts de ce parti, qui est l'organisateur et l’exécuteur des massacres et du terrorisme perpétrés dans la région du Caucase. Selon Tadeusz Swietochowski   (2000),   lors   d’affrontements,   en  1905,   il   a   été   détruit   158   villages azerbaïdjanais et arméniens et selon différentes estimations de 3 000 à 10 000 personnes sont tuées.

"L'immigration des Azerbaïdjanais en France"  Vazeh ASGAROV            05/09/2013

La révolution en Orient et migration

À la question comment se passera la révolution en Orient ? La réponse des socialistes à la fin du XIXème siècle était simple et absolue, l’Orient va poursuivre les modèles révolutionnaires de l'Occident, ce qui les aidera à surmonter le retard séculaire. Mais le cours réel  de l'histoire nous a montré que le schéma  théorique  ne correspondait pas à la situation  et  que  celle-ci  était  bien  compliquée.  Au  début  du  XXème  siècle,  lorsque  les puissances européennes  se préparaient à la guerre, des centaines de millions d'opprimés  se sont éveillés  à la nouvelle vie dans la lutte pour les droits humains élémentaires  et pour la démocratie  en  Asie.  Par  exemple,  en  1908,  la  révolution  iranienne  a  balayé  la  dynastie régnante et a établi une monarchie constitutionnelle. On remarque aussi que parmi les progressistes intellectuels avec les idées occidentales il y avait assez des religieux musulmans révolutionnaires qui défendaient la nouvelle Constitution. Ils croyaient que le pouvoir absolu du Chah, souverain temporel, est opposé aux principes de gouvernement indiqué dans le Saint Coran. Le mouvement démocratique  massif a levé les slogans de l'Islam et l'indépendance nationale. Presque dans tous les pays de l’Asie se sont formés précipitamment les partis de la bourgeoisie nationale, et pour la première  fois se construisait un parlement sur le modèle européen.

Grâce à ces révolutions  et révoltes,  on ne peut pas dire qu’aujourd’hui l’Orient est retardé, comme il y a 70 ans. En outre les organisations islamiques internationales comme le Banque  Islamique  du  Développement  ou  l'Organisation  Islamique  pour  l'Éducation,  les Sciences  et  la  Culture  (ISESCO)  suivent  les  grandes  tendances  mondiales.  Les  idées  de partage du monde par les grandes puissances européennes  que les révolutions  qui ont été entamées dès le début du XXème siècle ne pouvaient pas empêcher l’exode et l’émigration des peuples. Cette période de l’émigration touchait essentiellement les hommes politiques, les intellectuels et se déroulait en différentes périodes. Encouragés et ayant participé activement à la première  révolution  russe, ces personnages étaient  obligés  de quitter leurs pays à cause d’un coup d’État, le 3 juin 1907, organisés par le Tsar. Memmed Emin Rasoulzade, comme ses compatriotes, après la répression redoublée, quittait l’Azerbaïdjan pour l’Iran. Il collabora immédiatement avec les activistes et rejoignit Téhéran. Il créa en peu de temps un journalisme du type européen et devint l’un de leader du Parti Démocrate en Iran. À cause de sa position contre  le  gouvernement  russe,  l’ambassade  russe  d’Iran  demandait  son  retour,  et  le  Ier ministre iranien lui ordonna de quitter le territoire iranien. Le jeune M. E. Rasoulzade, plein d’idées, partait pour Istanbul et rejoignait ses compatriotes A. Ağaoğlu et A. Husseynzade. Justement  pour  l’occasion  du  300ème  anniversaire  de  la  dynastie  Romanov,  le  Tsar, amnistiait tous les migrants politiques…

"L'immigration des Azerbaïdjanais en France" Vazeh ASGAROV                            05/09/2013

«Fransada yaşayan ermənilərin 80 faizi qarışıq 

ailələrdən təşkil olunub»

Vazeh Əsgərov : «Ermənilər 

I Dunya müharibəsindən sonra boşalmış və dağıdılmış Fransaya işçi qüvvəsi kimi yerləşiblər»

Bu gün işğalçı Ermənistanın dövlət kimi məhv olmasının qarşısını alan səbəblərdən birincisi diaspordur. Bu ölkə diaspordan güclü dəstək alır və xarici siyasətində bu amildən istifadə edir. Bütövlükdə erməni diasporunun Avropada güclü olmasınını səbəbi nədir? Türk-erməni düşmənçiliyi nədən qaynaqlanır? Bu suallara BayMedia-ya müsahibəsində Strasburq Universitetinin doktoru, Azərbaycan Dillər Universtetində rektorun müşaviri, erməni məsələləri ilə bağlı xüsusi araşdırma aparmış Vazeh Əsgərov aydınlıq gətirdi. 

-XIX əsrin birinci yarısı Rusiya imperiyası iki- Rusiya-İran və Rusiya-Osmanlı müharibələri nəticəsində Şimali Azərbaycanı və Gürcüstanı işğal edir. Azərbaycan xanlıqları və Gürcüstan krallığı ləğv edilir və Qafqazdakı Rusiya ərazilərinə daxil edilir. 1828-ci ildə Naxçıvan xanlıqlarının və İrəvan ərazisində “erməni vilayəti” yaradılır. Rusiya imperiyasının əsas məqsədlərindən biri də burada xristian əhalinin sayını artırmaq olduğunu da vurğulamaq yerinə düşər. Lakin qeyd edim ki, həmin dövrdə Azərbaycan ərazilərində alman koloniyaları da yaradılırdı. Əlbətdə ki, burada ermənilərə üstünlük verilməsinin də səbəbləri var idi. Belə ki, ermənilər bəlkədə yeganə xristianlar idilər ki, digər dindən olan millətlərə asan qaynayıb qarışır onların mədəniyyətlərinə yiyələnirdilər. Heç uzağa getmədən Bakı ermənilərinin paytaxtda yaşayan digər millətlərə nisbətdə necə dinimizə uyuşmasını və dilimizdə səlis danışmalarını göstərmək olar. Təkcə, 1828-1830-cu illər arasında 40 İran ermənisi və 84 min Osmanlı ermənisi Qafqaza köçürülüb.

-Avropa ölkələrinin Ermənistana dəstəyi necə formalaşıb?

-1877-1878-ci illərdəki turk-rus müharibəsindən sonra bəzi Avropa ölkələrinin xüsusən də İngiltərə və Fransanın böyük dəstəyi ilə erməni məsələsi aktual mövzuya çevrilir. Sərqi Anadoluda erməni muxtariyyəti yaratmaq fikrinin əsas məğzi osmanlıları daha da zəiflədib parçalamaq olur. Bu prosesi sürətləndirmək üçün 1887-ci ildə Hınçak və 1890-ci ildə Daşnaksütyun partiyalarının yaradılmasını da misal cəkmək yerinə düşər. XIX əsrin sonlarında ermənilərin fəallaşıb iğtişaşlar törətməsi Osmanli sultanı Əbdülhəmid tərəfindən yatırılır və bunları törədənlərin böyük hissəsi həbsə atılır və Qafqaz torpaqlarına qovulur.

- Azərbaycan erməni münaqişəsinini kökünü 1905-ci ilə aid etmək olarmı?

-Mənim fikrimcə, ilk erməni-azərbaycanlı münaqişəsini 1905-ci ilə aid etsək belə, bunun əsas kökünü həmin dövrdə regionda gedən inqilablarda axtarmaq lazımdır. Belə ki, İranda məşrutə inqilabı, Turkiyədə gənc turklər, Rusiyada 1905-ci il inqilablarını yatırmaq lazım idi. 1905-ci ilin əvvəlində bir müsəlmanın daşnaklar tərəfindən öldürülməsi Bakıda, Qarabağda, Gəncədə, İrəvanda, Naxçıvanda və Zəngəzurda 10 minlərlə insanın məhvinə gətirib çıxardı.

Digər bir fikir, bu iki xalqın muxtəlif dinlərə mənsub olmalarıdır. Beləki, Çar Rusiyası hələ 1828-1829 və 1853-1855-ci illərdə Osmanlılar ilə aprdığı müharibələrdə sünni və şiə faktorunu üz-üzə qoymağa çalışmış, lakin bunun o qədər də effektli olmaması qənaətinə gəlmişdi. 1905- ci ildə isə ruslar məharətlə hər iki tərəfi manipulasiya etməyi bacardı.

1905- ci ildə ilk erməni-azərbaycanlı münaqişəsinin sonlandırılması Rusiyanın cənub torpaqlarında inqilabı səngidir və elə həmin dövrdə müsəlmanların hüquqlarının qorunması məqsədi ilə Difai, Müdafiə və Qeyrət partiyaları yaranır.

- Ermənilərin Fransaya immiqrasiyası nə zaman və necə baş verib?

-XX əsrdəki Fransaya erməni köçü 1922-ci ildə başlayır. Türkiyədən, Suriyadan, Yunanıstandan, Bolqarıstandan və Livandan olan ermənilər I Dunya müharibəsindən sonra boşalmış və dağıdılmış Fransaya işçi qüvvəsi kimi yerləşirlər. 1923-cü ildə imzalanan Lozanna müqaviləsi bu prosesi daha da surətləndirdi. Ermənilərin böyük coğrafi mobilliyi 1922-1936- ci illər arasında baş verir. 1926-cı ilin statistikasına görə, Fransa ermənilərinin sayı 60 minə yaxın olub. 1947-ci ildə Fransa ermənilərə vətəndaşlıq vermə prosesini surətləndirir. Həmin dövrdə sovet Ermənistanına Avropadan köç məsələsi gündəmə gəlir. 1948-1953-cü illər ərzində 100 min azərbaycanlının Ermənistandan deportasiya edilməsinə razılıq verilir. Lakin qeyd edim ki, rəsmi statistikaya görə, yalnız 7 min erməninin deportasiya edildiyi bildirilir. Vətəndaşlıq alan ermənilər Fransanın təklifıni qəbul edib geriyə dönür. Bu təcrübənin nəticələri acınacaqlı olur və 1956-cı ildə Fransa höküməti həmin ermənilərin geriyə dönməsi üçün danışıqlara gedir. 1945-ci ildə Avropada cəryan edən siyasi böhran ermənilərin Fransaya olan köçünü daha da surətləndirir.

-Fransada ermənilərin güclü olmasının səbəbləri nədir? 

-Fransa erməniləri tezliklə daha yüksək vəzifələr tutmağa can atır və daha çox mühəndis, həkim, hakim, müəllim və jurnalist peşələrinə yiyələnirlər. 1965-ci ildə «Fransa hərəkatı» adlı partiya yaradılır. 1975-1979-ci illər Livandakı vətəndaş müharibəsindən və İrandakı islam inqilabından Fransaya yeni erməni köçü başlayır. Məhz həmin ildə, 1975-ci ildə Fransada ilk erməni terrorizminin sədası eşidilir və bir türk diplomatı ASALA qrupu tərəfindən öldürülür. Sonrakı illərdə onlarla belə terror aktları türklərə qarşı törədilir. 1984-cü ildə ilk fransiz ölkə başçısı 1915-ci il olayından danışmağa məcbur olur və 1985-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Komissiyası tərəfindən bu hadisəyə bir raport qəbul olunur. Bu gün Fransada yaşayan ermənilərin böyük bir hissəsi demək olar ki, 80 faizi qarışıq ailələrdən təşkil olunur.

Əli Zülfüqaroğlu

http://baymedia.az/news.php?id=21737#.UfJql9I73ko

27 İyul 11:26

L'Azerbaïdjan sur l'arène internationale.

La conférence de paix de Paris, Winston Churchill et ADR

       

        Le 28 mai a eu lieu une session historique du Conseil National sous la présidence d’Hassan bey Aghayev. Prenant part à cette réunion le président et la présidence acceptaient la Déclaration d’Indépendance de l'Azerbaïdjan. Cette Déclaration annonçait la création de la République Démocratique d’Azerbaïdjan, première république proclamée de tout le monde musulman. Pour la première fois, depuis 1813, le pays était indépendant. Il fallait maintenant assumer la responsabilité du peuple azerbaïdjanais et gérer la situation internationale et régionale dans des conditions complexes. 

       Afin de prévenir les menaces extérieures, le gouvernement et le parlement organisaient de grands travaux dans le but d'obtenir la reconnaissance internationale de la jeune république, y compris par les grandes puissances. Pour cette raison, le parlement de la République prenait la décision le 28 décembre 1918 d’envoyer une délégation spéciale sur la conférence de paix de Paris. Présidée par le président du parlement A. M. Toptchbachi, la délégation était composée des personnes suivantes : M. H. Hadjinsk (le vice-président) et A. Sheykhuslamov, A. Ağaoğlu, M. Meherremov, L. Mirmehtiyev, D. Hadjibeyli. Avec de grandes difficultés, A. M. Toptchibachi, obtenait la reconnaissance de facto de la République Démocratique azerbaïdjanaise par les grandes puissances.

     La rencontre de la délégation avec le président Wilson était très importante. Il faut prendre en considération que la délégation azerbaïdjanaise dès les premiers jours rencontrait une campagne large et intense anti – azerbaïdjanaise commencée longtemps avant l'arrivée des Azerbaïdjanais à Paris. Cette propagande s’organisait avec grand succès par les délégations arméniennes et exerçait absolument une influence négative sur l'opinion des chefs des grandes puissances. Même le président des États-Unis Wilson était contre la participation de l'Azerbaïdjan dans le travail de la conférence.

        Le président de la délégation A. M. Toptchibachi informait régulièrement le gouvernement, le Conseil des ministres du Travail de la délégation, sur les négociations organisées, les rencontres, les accords détenus. Tous les messages renvoyés au gouvernement écrivaient sur les formulaires officiels tamponnés : Président de la délégation de paix de la République d’Azerbeidzan 

       Observons un formulaire daté de 8 et 9 juillet 1919 et adressé au gouvernement azerbaïdjanais :

     Le président Wilson était court dans son discours en nous répondant : 

1) qu'ils ne veulent pas diviser le monde en petites parties.

2) que pour nous, il serait mieux, si nous nous sommes associés pour l'idée de la formation de la fédération du Caucase. 

3) que cette Confédération pourrait se trouver sous la protection de quelque puissance, selon la commission la Ligue des Nations. 

4) que cette question ne peut pas être permise avant la question russe.  

À cette rencontre le président des États-Unis a assuré la délégation azerbaïdjanaise de ce que... le peuple azerbaïdjanais trouvera la protection désormais de grand Amérique et aussi le soutien dans la défense de la liberté et de l'indépendance.

       Finalement, il était décidé d’envoyer une commission d’enquête américaine pour étudier la situation objective de la Transcaucasie. Malgré tout, au prix de grands efforts, le 28 mai 1919, jour de la déclaration de l'indépendance de l'Azerbaïdjan, la délégation réussissait à obtenir l'audience chez le président Wilson et l’indépendance de l’Azerbaïdjan était reconnue de facto. Notons que l’indépendance du pays ne fut reconnue que par la Grande-Bretagne, la France, l’Italie et Japon. Les États-Unis ne s’est joints pas à cette décision.

Source:
ГАСАНЛЫ Джамиль (2008), Азербайджанская демократическая республика (HASANLI Djamil, La République Démocratique d’Azerbaïdjan), Баку, Salam. Гасанлы
ABOUTALIBOV Ramiz, GOULIYEV Bilayet, (1998) Ali Mardan bey Tobtchibachi, La lettre de Paris), Баку, Азернешр.
RÜSTƏMOVA Solmaz (2008), Bunları unutmaq olmaz (On ne peut pas oublier cela), Bakı, Zerkalo, 30/03/2008. 

VAZEH 30/05/2013

“Ermənilərin Fransa torpaqlarında yerləşməsi XV əsrə 

təsadüf edir”

Vazeh Əsgərov: “Bu gün dünyada üç ermənidən ikisi Ermənistanın xaricində yaşayır”

Strasburq Universitetinin doktoru Vazeh Əsgərov Azərbaycan Dillər Universiteti rektorunun müşaviri təyin olunub. O, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin başvermə səbəbləri ilə bir sıra araşdırmaların müəllifidir. “Baymedia”ya müsahibəsində V.Əsgərov Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, Farnsada erməni diasporunu fəaliyyəti və digər məsəslələrlə bağlı sualları cavablandırıb. 

     - Erməni və Azərbaycan xalqları arasında olan münaqişənin kökləri ilə bağlı XX əsrin əvvəllərindən bu günə qədər olan dövrü tarixi faktlarla araşdıraraq, lazımi materilalları oxucuların ixtiyarına vermişəm. Ermənilərə olan “təəssübkeş”lik nəticəsində doktorluq müdafiəsi zamanı dəvət olunmuş münsiflər heyəti öz erməni professor dostlarının yarınaraq universtetinin rəsmi elan yerində anonsun yerləşdirilməməsinə

belə qərar vermişdilər. Uzun sürən müzakirələrdən və nəhayət müdafiəyə bir neçə gün qalmış araşdırmalarımın mediada tezliklə yayacağımı bəyan etdikdən sonra mənə qarşı münasibət müsbətə doğru dəyişdi. Qeyd edim ki, bu araşdirmalarda münaqişəyə toxunan çoxlu sayda araşdırma və faktlar var.

Eyni zamanda müdafiədə Azərbaycandan münsif kimi dəvət etdiyim millət vəkili, Azərbaycan Dillər Universtetinin rektoru Səməd Seyidov da iştirak edib. Həqiqətən də onun müdafiədə iştirak etməsi mənim doktorluq dissertasiyamın uğurla bitməsinə şərait yaratdı və bu adı qazanmağıma yol açdı.

Fikrimcə, ilk erməni- azərbaycanlı münaqişəsini 1905-ci ilə aid etsək, bunun əsas kökünü həmin dövrdə regionda baş verən inqilablarda axtarmaq lazımdir. Belə ki, İranda məşrutə inqilabı, Turkiyədə gənc turklər, Rusiyada 1905-ci il inqilablarını hansısa yolla yatırmaq lazım idi. 1905-ci ilin əvvəlində bir müsəlmanın daşnaklar tərəfindən öldürülməsi Bakıda, Qarabağda, Gəncədə, İrəvanda, Naxçıvanda və Zəngəzurda 10 minlərlə insanın məhvinə gətirib çıxardı.

- Fransada erməni lobbisinin uğur qazanmasının səbəbi nədir?

- Orta əsrlərdən başlayaraq dəniz ticarətinin inkişafında artım müşahidə olunmağa başlayır. Bir çox xalqların nümayəndələri kimi dəniz ticarətində əlaqələrini qurmaqda peşəkar olan ilk erməni tacirlərinin indiki Fransa torpaqlarında yerləşməsi məhz həmin dövrə, XV əsrə təsadüf edir. Bu əlaqələr orta əsrlərdə liman şəhəri kimi tanınan Marsel şəhərində daha geniş forma alır. XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində ermənilərin Fransaya köçü daha da sürətlənir. Bu gün dünyada üç ermənidən ikisi Ermənistanın xaricində yaşayır. Avropa ölkələri arasında ən çox erməni icmasını özündə birləşdirən ölkə də məhz Fransadır. Bir faktı qeyd edim ki, təkcə 1855-1918-ci illər arasında Fransada 31 dövri erməni məcmuəsi dərc olunub. 1902-ci ildə isə Yelisey çölləri yaxınlığında ilk erməni kilsəsinin təməli qoyulub. Burada əlbəttə, din faktoru da böyük rol oynayıb.

- Fransa Minsk qrupunun həmsədri olduğu halda ermənilərə ciddi dəstək verir.... 

- 1992-ci ildə ATƏT-in Dağlıq Qarabağa sülh gətirmək üçün Belarusiyanın paytaxtı Minsk şəhərində yaradılan bu qrup 1994-cü ildə iki ölkə arasında imzalanmış atəşkəs anlaçması ilə nəticələndi. Fransa, Rusiya və ABŞ-ın başçılıq etdiyi bu qurumun əsas fəaliyyəti son 20 ildə münaqişənin həllində bir dönüş deyil, yalnız atəşkəsi qorumaqla yadda qaldı. Lakin qeyd etməliyəm ki, Minsk Qrupuna daxil olan ölkələrin prezidentləri dəfələrlə ayrı-ayrılıqda təşəbbüs göstərək, münaqişə tərəflərinin dövlət başçılarının bir neçə dəfə görüşlərini təşkil edib. Eləcə də bir neçə dəfə sülh planı işləyib hazırlayıblar. Lakin bu planlar həmişə ermənilərin qurduğu müxtəlif oyunlar vasitəsi ilə yarımçıq qalıb.

- Ümumiyyətlə, Qarabağ məsələsində Fransadan ədalətli mövqe gözləmək olarmı?

- Diqqət yetirsək görərik ki, Minsk Qrupuna daxil olan ölkələrin hər üçündə fəal erməni diasporu var. Fransanın ədalətli siyasət yürütməsinə də inamım böyükdür, lakin Minsk Qrupunun tərkibinin dəyişdirilməsinin və ya ləgv olunmasının vaxtı yetişib. Ümid edirəm ki, Fransa öz ədalətli və həmişə nümunəvi və dünyəvi bir ölkə olduğunu nümayiş etdirərək Qarabağda sülhün bərqarar olmasına öz töhvəsini verəcək.

- Hazırda Qarabağla bağlı mövcud vəziyyəti necə şərh edərsiz? 

- Hazırda münaqişə dondurulub. Hər iki xarici işlər nazirləri çərçivəsində olan görüşlər heç nə vəd etmir. Qarabağla bağlı vəziyyət indiki məqamda çox mürəkkəbdir. İkinci Dunya müharibəsindən sonra 22 000 insanın ölmü ilə nəticələnən, 1994-cü ildə atəşkəs bağlanmasına baxmayaraq, hər il onlarla əsgərin həlak olması nəticələnən faktlar var. Müstəqil bir dövlətin, digər bir müstəqil dövlətin ərazisinə təcavüz etməsi və 1 milyon insanını qaçqın və köçkün vəziyyətinə salmasına XXI əsrdə nə ad vermək olar? Beynəlxalq güclər bu barbar əməlləri görmürlərmi? Əlbəttə görürlər və son illər ərzində Azərbaycanın əldə etdiyi xarici siyasətdəki uğurlar bunu düşünməyə əsas verir. Əminəm ki, vaxt ermənilərin ziyanına işləyir.

Əli Zülfüqaroğlu

20 May 12:27

http://baymedia.az/news.php?id=18044

Un Azerbaidjanais d'origine d'Iran a été condamné parce qu'il a voulu étudier à sa langue maternelle et parce qu'il se nomme d'origine azerbaidjanaise.

      Malgré de grands changements géopolitiques dans le Caucase du Sud suite aux traités de Gulistan (1813) et Turkmentchay (1828), les Azerbaïdjanais d’aujourd’hui présentent un seul groupe ethnique. Selon des statistiques inofficielles, le nombre d’Azerbaïdjanais en Iran est de 25 à 33 millions de personnes163. Ils vivent essentiellement dans les grandes villes comme Zanjān, Tabriz Ardabil, Hamadhan, Qazvin, etc.
Les deux notions, l’Azerbaïdjan iranien et l’Azerbaïdjan du Sud sont apparus dans les textes historiques à partir du début du XIXème siècle lors de la guerre russo-persane (1804-1828 et 1826-1828). Selon le traité de Turkmentchay (1828), les territoires historiques de l'Azerbaïdjan ont été divisés en deux parties par le fleuve Araxe (voir la Ière partie). Pendant les deux siècles de séparation, l’Azerbaïdjan iranien a non seulement acquis l’indépendance, mais, en même temps, est resté un peuple privé de sa nationalité, de s'exprimer dans sa langue maternelle et de sa propre culture1. Le régime Pahlavi interdisait l’usage de la langue azéri dans les gouvernements locaux, les écoles et la presse. Justement, après la révolution iranienne (1979) le nouveau gouvernement a mis en avant la religion comme facteur d’unification des ethnies. Les Azerbaïdjanais d’Iran habitent dans le nord-ouest du pays, essentiellement dans les grandes villes historiques comme Maragha, Zanjān, Tabriz Ardabil, Hamadhan, Qazvin, Ourmia, etc. Aujourd’hui, la région d'Azerbaïdjan iranienne est divisée en plusieurs provinces comme l’Azerbaïdjan oriental, l’Azerbaïdjan occidental, la province d’Ardabil, la province du Zanjān avec la « capitale » Tabriz. La population selon les chiffres officiels et non officiels varie entre 15 à 30 millions d’habitants.

Le développement de l’agitation depuis les élections présidentielles iraniennes de juin 2005 et le renforcement de la répression de la part des autorités :

A la fin du mois de juin 2005, de nombreux Azéris d’Iran avaient été arrêtés alors qu’ils assistaient à un rassemblement culturel qui se tient chaque année au château de Babek, à Kalibar. Ce festival qui se tient chaque année le 4 et 5 juillet rassemble près de 1.2 million de participants. Il est à chaque fois l’occasion d’une affirmation identitaire. Lors du festival de 2005, au moins 21 d’entre eux avaient par la suite été condamnés à des peines allant de trois mois à un an d’emprisonnement. Ils auraient été déclarés coupables, notamment, de « propagande contre le système » et de « création d’organisations hostiles au système ». L’agitation avait repris en 2006 et s’était même amplifiée avec des manifestations de masse le 22 mai dans plusieurs villes comme Marand, Orumieh et Goshachai. Devant la dureté de la répression menée par les autorités, la ville de Tabriz avait connu le 24 mai suivant une journée de troubles sans précédents depuis la Révolution islamique avec une manifestation estimée à 250.000 personnes. Certains manifestants y auraient clamaient « Un Azerbaïdjan uni avec Tabriz pour capitale », ou encore « Bakou-Tabriz-Ankara ». Tout avait commencé à la suite de la publication huit jours plus tôt par un journal gouvernemental édité par le ministère de la Culture et de la Guidance islamique dénommé Iran d’une caricature jugée insultante par les étudiants de cette région : on y voyait un cafard prononçant en langue azérie la question ‘quoi ?’ ». La caricature avait provoqué la colère des Azéris. 

http://www.strato-analyse.org/fr/spip.php?article141

Source: 

1. ГАСАНЛЫ Джамиль (2006), HASANLI Djamil, СССР-Иран: кризис Азербайджана и начало холодной войны (HASANLI Djamil, URSS et l'Iran : la crise de l'Azerbaïdjan et le début de la guerre froide) Москва, Герой Отечества.

2. http://fr.wikipedia.org/wiki/Az%C3%A9ris

VAZEH. 27/04/2013.

Bakıda Frankofoniya bayramı

Azərbaycanda Fransız İnstitutu hər il olduğu kimi bu il də Bakıda fransız dili bayramını qeyd edir. Bu Frankofoniya həftəsi münasibətilə mart ayının 27-30-u Bakıdakı Fransız İnstitutu Frankofoniya bayramının proqramını təqdim edib. 

Frankofoniya bayramının proqramına fransız dilini öyrənən və öyrədənlər üçün mükafat, Fransaya səyahət olan müsabiqələr daxildir. Azərbaycanda Fransız İnstitutu həmçinin bir sıra mədəni tədbirlər, xüsusən məşhur dilçi cənab Klod Hajejin (Claude Hagège) “Müasir dünyada beynəlxalq yönümlü dillərin arasında fransız dilinin yeri” adlı konfransını təşkil edir. 

Bayram həftəsi martın 30-da fransız dilində imla müsabiqəsi ilə başa çatacaq. Bu imla müsabiqəsindən sonra iştirakçılar fransızdilli ölkələrin mətbəxi ilə tanış ola biləcəklər. 

Martın 27–də saat 12:00-da da Azərbaycan Dillər Universitetinin (Təbriz küçəsi 49) filologiya və jurnalistika fakültəsinin təşkilatçılığı ilə dilçi-poliqlot Klod Hajejin "Müasir dünyada beynəlxalq yönümlü dillərin arasında fransız dilinin yeri" mövzusunda konfrans keçirilib. 

Giriş sözü ilə konfransı filologiya və kurnalistika fakültəsinin dekan əvəzi, professor Sevda Vahabova açıb. 

Məhşur dilçi alim Klod Hajejin Azərbaycana gəlişinin və Azərbaycan Dillər Universitetində konfrans keçirməsinin böyük tarixi fakt olduğunu diqqətə çatdiran Sevda Vahabova konfrans iştirakçılarına bir daha bayram təbriklərini çatdırıb. Məruzə fransız dilində keçirilib və Azərbaycan dilinə tərcümə olunub.

Daha sonra dilçi alim Klod Hajej ingilis dilinin dünyada üstünlüyü, bəzən müasir dövrdə ən azı yeddi digər beynəlxalq yönümlü dilin olmasının nəzərdən qaçma faktını qeyd edərək, bu dillər arasında fransız dilinin yerinin üç səbəbdən xüsusilə unikal olması ilə nitqinə başlayıb və onları aşağıdakılara bölüb:

• Birincisi, fransız dilinin dünyada mövcüdluğu, yayılması Intibah dövründən və müstəmləkə təcrübəsindən əvvələ təsadüf edir, çünki bu proses XIII əsrdən bəri başlayır; 

• Ikincisi, fransız dili 70-dən çox dövlət və hökuməti birləşdirir və bu da fransız dilinin təşviqinə səbəb olur; 

• Nəhayət, beynəlxalq yönümlü dillər içində fransız dili yeganə dildir ki, beş qitədə mövcuddur.

Daha sonra məruzəçi fransız dilinin dünyanın mədəni müxtəlifliyinə gətirdiyi əhəmiyyətini göstərməyə çalışıb.

Üç saata qədər davam edən konfrans qonaqların, eləcə də Azərbaycan Dillər Universitetinin müəllim və tələbələrinin məruzəçiyə ünvanlanmış sualları ilə davam edib. 

Qonaqlardan Strasburq Universitetinin doktoru Vəfa Quliyeva öz elmi işində alimin əsərlərindən geniş istifadə etdiyini, lakin bu əsərlərdə 150 dilin tətqiqinə baxmayaraq, Azərbaycan dilinin bu dillər arasında olmaması səbəbini alimin diqqətinə çatdırıb. Dilçi alim Klod Hajej Azərbaycan dilinin türk dilləri arasında özünəməxsus yeri olduğunu, eləcə də bu dilə olan marağını vurğulayaraq, əsərlərində Azərbaycan dilinin xüsusi qeyd olunmamasına görə məyyusluğunu ifadə edərək bunun səbəblərini izah edib.

Azərbaycan Dillər Universitetinin elmi hissə strukturunun baş məsləhətçisi Vazeh Əsgərov isə öz növbəsində alimin Azərbaycana gələşinə və universitetdə təşkil olunmuş konfransdakı çıxışına görə natiqə öz təşşəkkürünü bildirib.

Sonra Vazeh Əsgərov dilçi alimə XX əsrdə dominantlığı ələ alan ingilis dilnin daha çox dil deyil, əlaqə vasitəsi olduğunu və yaxın 50 ildə onun fransiz dilinin inkişafını necə gördüyü sualını ünvanlayıb. 

Tərcümeyi-hal : Klod Hajej 1936-cı ildə Tunisdə anadan olub, görkəmli dilçi və əlli dildə danışan poliqlot, hal-hazırda Fransanın nüfuzlu elm və araşdırmalar ocağı “College de France”-ın professorudur. "Yeganə düşüncə tərzinə qarşı" (2012) adlı son kitabında o, yeganə düşüncənin əsas vektoru olan, ingilis dilinin hegemonluğuna qarşı mübarizə aparır.

Martın 28-də Azərbaycanda Fransız İnstitutunun mediatekasında (Füzuli küçəsi 67, saat 18:00-da) Klod Hajejlə eyni masa arxasında fransız dilində qarşılıqlı dialoq təşkil olunacaq. Giriş sərbəstdir.

VAZEH 28/03/2013

http://veteninfo.az/index.php?news=11650