Azərbaycan ərazisinə edilən hücum beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə ziddir

05 Mart 2026

Vazeh Əskərov

Yeni Azərbaycan Partiyasının İdarə Heyətinin üzvü

Suverenliyimizə, ərazi bütövlüyümüzə və təhlükəsizliyimizə yönəlmiş istənilən təhdid qarşısında Azərbaycan cəmiyyəti vahid mövqedən çıxış edir və bu kimi təcavüzkar addımların yolverilməz olduğunu bir daha bəyan edir.

5 mart 2026-cı il Azərbaycanın suveren ərazisinə, Naxçıvan Muxtar Respublikasına, İran ərazisindən həyata keçirilmiş pilotsuz uçuş aparatı (PUA) hücumuna məruz qaıməşdır. Bu hücum regionda təhlükəsizliyin daha da gərginləşməsinə, həmçinin beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinin açıq şəkildə pozulmasına səbəb olmuşdur. Hadisə zamanı Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanının hədəfə alınması, eləcə də Babək rayonunun Şəkərabad kənd tam orta məktəbinin yaxınlığına dron düşməsi mülki infrastruktura və insanların təhlükəsizliyinə ciddi təhdid yaratmışdır. Hadisə nəticəsində iki mülki şəxslərin xəsarət alması hücumun qeyri-seçici xarakter daşıdığını bir daha sübut edir və hücumun məqsədli şəkildə mülki infrastrukturu hədəf aldığını açıq şəkildə göstərir.

Bu təcavüz beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, xüsusilə də dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı kimi fundamental prinsiplərə ziddir. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi yayımladığı rəsmi bəyanatda İran tərəfindən həyata keçirilən bu hücumu qətiyyətlə pisləmiş və onu beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə zidd addım kimi qiymətləndirmişdir. Bəyanatda qeyd olunur ki, hücum Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünün pozulmasına, eləcə də regionda gərginliyin artmasına xidmət edir. Nazirlik İran tərəfinə insidentlə bağlı qısa müddətdə izahat verilməsi və bu kimi halların gələcəkdə təkrarlanmaması üçün zəruri addımların atılması barədə rəsmi tələb irəli sürmüşdür.

Hücuma dərhal reaksiya verən rəsmi Bakı İranın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Müctəba Dərmiçilunu Xarici İşlər Nazirliyinə çağırmış və ona Azərbaycanın kəskin etirazı bildirilmişdir. Eyni zamanda, səfirə rəsmi etiraz notası təqdim olunmuşdur. Bu addım Azərbaycanın diplomatik kanallar vasitəsilə məsələnin ciddiliyini nümayiş etdirdiyini və dövlət mövqeyinin birmənalı şəkildə sərt olduğunu göstərir. Azərbaycan tərəfi hücuma dair müvafiq cavab tədbirləri görmək hüququnu özündə saxladığını bəyan etmişdir ki, bu da ölkənin suverenliyinə qarşı yönəlmiş istənilən təhdidə qarşı prinsipial mövqeyini əks etdirir.

Hücumun Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanına istiqamətlənməsi hadisənin təsadüfi deyil, məqsədli xarakter daşıdığını göstərir. Hava limanının region üçün həm iqtisadi, həm də strateji əhəmiyyətə malik olması hücumun təhlükəlilik səviyyəsini daha da artırır. Hadisə zamanı hava limanı binasında dağıntılar baş vermiş, zərbə nəticəsində ərazidə yanğın və ciddi struktur zədələnmələri qeydə alınmışdır. Dronun məktəbə yaxın əraziyə düşməsi isə mülki əhali üçün birbaşa təhlükə yaratmış və hücumun insan həyatını hədəf alma potensialını nümayiş etdirmişdir. Bu fakt hücumun qeyri-seçici xarakter daşıdığını və beynəlxalq humanitar hüququn prinsiplərinin də pozulduğunu təsdiq edir.

Yayımlanan görüntülər və sonrakı məlumatlar göstərir ki, İran tərəfindən edilən bu hücum yalnız iki ölkə arasındakı münasibətlərə zərbə vurmaqla kifayətlənmir, həm də Yaxın Şərqdə və Cənubi Qafqazda vəziyyətin daha da gərginləşməsinə səbəb olur. Hadisə Yaxın Şərqdə davam edən qarşıdurmaların coğrafiyasının genişlənməsi ehtimalını artıraraq region dövlətlərini daha böyük təhlükələrlə üz-üzə qoyur.

Baş verənlər bölgədə eskalasiya riskinin ciddi olduğunu və İranın atdığı addımların regional sabitliyi pozmaq potensialına malik olduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. Azərbaycan isə diplomatik kanallara və beynəlxalq hüququn aliliyinə arxalanaraq bölgədə təhlükəsizliyin təmin olunması istiqamətində prinsipial mövqeyini davam etdirir.

Azərbaycan cəmiyyəti və hər bir vətəndaş baş vermiş hadisəni qəti şəkildə pisləyir. Naxçıvana edilən PUA hücumu təkcə hərbi təxribat deyil, həm də Azərbaycanın suverenliyinə qarşı yönəlmiş ciddi təcavüz aktıdır. İstər strateji obyektlərə, istərsə də mülki əhaliyə qarşı edilən belə hücumlar heç bir halda bəraət qazandıra bilməz və regionda gərginliyin artmasına xidmət edir. Buna görə də biz İran İslam Respublikasından tələb edirik ki, Azərbaycanın suveren sərhədlərinə tam hörmət etsin, beynəlxalq hüququn tələblərinə, xüsusilə də BMT Nizamnaməsinin əsas prinsiplərinə, əməl etsin və Azərbaycan ərazisinə qarşı istənilən təxribat xarakterli addımları dərhal dayandırsın.

Bu tələb təkcə dövlətin deyil, Azərbaycan xalqının birgə iradəsinin ifadəsidir. Suverenliyimizə, ərazi bütövlüyümüzə və təhlükəsizliyimizə yönəlmiş hər cür təhdid qarşısında Azərbaycan cəmiyyəti vahid mövqedən çıxış edir və təcavüzkar addımların yolverilməz olduğunu bir daha bəyan edir.

 

 İrəvan: tarixin və itirilmiş irsin əks-sədası

Aprelin 15-də Maqsud İbrahimbəyov Yaradıcılıq Mərkəzində filologiya elmləri doktoru, professor Fəridə Səfiyevanın Leyla Əliyevanın dəstəyi ilə Azərbaycan, rus, ingilis və fransız dillərində çap olunmuş “İrəvan: tarixin və itirilmiş irsin əks-sədası” kitabının təqdimatı keçirilib.

Təqdimat mərasimində Leyla Əliyeva və Alena Əliyeva iştirak ediblər. Tədbirdən əvvəl Azərbaycanın görkəmli oftalmoloq-alimi, akademik və ictimai xadim Zərifə Əliyevanın anım günü ilə əlaqədar xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunub.

Sonra Maqsud İbrahimbəyov Yaradıcılıq Mərkəzinin direktoru Anna İbrahimbəyova çıxış edərək, təqdim olunan kitabın maraqlı və əhəmiyyətli olduğunu vurğulayıb, onun məhz bu məkanda təqdim olunmasından məmnunluğunu ifadə edib.

“İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin İdarə Heyətinin sədri Rüfət Mahmud İçərişəhərin yalnız turizm deyil, eyni zamanda, incəsənət, yaradıcılıq və intellektual mərkəz kimi mühüm əhəmiyyətə malik olduğunu deyib, bu cür tədbirlərin keçirilməsinin həmin funksiyanın təzahürü olduğunu bildirib.

AMEA-nın Abbasqulu Ağa Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun Qərbi Azərbaycan tarixi şöbəsinin rəhbəri, kitabın redaktoru Cəbi Bəhramov layihənin həm tarixi, həm də hüquqi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıdığını xatırladıb, İrəvanın qədim tarixə malik olduğunu və bölgədəki toponimlərin mənşəyinin çox qədim dövrlərə təsadüf etdiyini vurğulayıb.

Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin icraçı direktoru Aygün Əliyeva isə çıxışında belə kitabların hazırlanmasının və ictimaiyyətə təqdim olunmasının vacibliyini xüsusi qeyd edib.

Kitabın müəllifi Fəridə Səfiyeva irəvanlı olduğunu xüsusi vurğulayaraq, bu əsəri yazmağın onun üçün, sadəcə, elmi fəaliyyət deyil, həm də mənəvi məsuliyyət və borc olduğunu deyib. O qeyd edib ki, doğma yurdunun tarixi, mədəni irsi və yaddaşı ilə bağlı həqiqətlərin qorunub gələcək nəsillərə çatdırılması hər bir irəvanlının üzərinə düşən mühüm vəzifədir.

Tədbir bədii hissə ilə davam edib, iştirakçılara maraqlı və zəngin mədəni proqram təqdim olunub.

Qeyd edək ki, kitab İrəvan şəhərinin Azərbaycan xalqına məxsus qədim sivilizasiya və mədəniyyət mərkəzi olduğunu elmi əsaslarla sübut etməyə yönəlib. Əsərdə şəhərin çoxəsrlik tarixi, zəngin mədəni irsi və onun formalaşmasında mühüm rol oynamış şəxsiyyətlərin həyat və yaradıcılığı geniş şəkildə tədqiq olunur. XIX–XX əsrlərdə baş vermiş faciəvi hadisələr nəticəsində İrəvanın azərbaycanlı kimliyinin məqsədyönlü şəkildə silinməsinə cəhd göstərilməsinə baxmayaraq, onun həqiqi siması arxiv sənədlərində, fotoşəkillərdə və elmi mənbələrdə öz əksini tapıb. Bu tədqiqat əsəri həmin həqiqətlərin bərpasına, İrəvanın unudulmuş Azərbaycan milli-mədəni irsinin öyrənilməsinə və gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edən mühüm elmi mənbədir.

 

Ümummilli Liderin anadan olmasının 103-cü ildönümünə həsr olunmuş marafon keçirilib.

Mayın 10-da Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 103-cü ildönümü və Azərbaycan-Fransız Universitetinin (UFAZ) fəaliyyətinin 10 illiyinə həsr olunmuş UFAZ - 10 İl Marafonu keçirilib.

Yarış Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi, Gənclər və İdman Nazirliyi, Yeni Azərbaycan Partiyası, Azərbaycan Atletika Federasiyası, Azərbaycan Savat Federasiyası, ADNSU Tələbə Həmkarlar İttifaqı Komitəsi, Azərbaycan-Fransa Məzunları Assosiasiyası (AAAF), Dənizkənarı Bulvar İdarəsinin tərəfdaşlığı və “Azərsun Holding”in sponsorluğu ilə təşkil olunub.

Beynəlxalq idman standartlarına uyğun keçirilən marafon “Yeddi Gözəl” musiqili fəvvarə kompleksindən başlayaraq “Bakı Kristal zalı” istiqamətində davam edib. Ümumi məsafəsi 10 kilometr olan yarışda 192 iştirakçı mübarizə aparıb. Qeydiyyat hər kəs üçün açıq olub və iştirakçılar kişilər, qadınlar və tələbələr kateqoriyaları üzrə yarışıblar.

Tədbirin əsas məqsədi gənclər arasında sağlam həyat tərzinin təşviqi, fiziki aktivliyin artırılması, tələbə və idmansevərlər arasında ünsiyyətin, həmrəyliyin və komanda ruhunun gücləndirilməsi olub.

Tədbirdə çıxış edən ADNSU-nun rektoru, dosent Rüfət Əzizov UFAZ-ın ötən 10 il ərzində Azərbaycan ali təhsil məkanında xüsusi yer qazandığını və beynəlxalq təhsil modelinin uğurlu nümunəsinə çevrildiyini qeyd edib. Rektor bildirib ki, ADNSU-nun nəzdində fəaliyyət göstərən UFAZ yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasına mühüm töhfə verir.

UFAZ-ın icraçı direktoru, dosent Vazeh Əskərov isə çıxışında UFAZ-ın 10 illik fəaliyyəti dövründə qazandığı uğurlardan, tələbə və məzunların nailiyyətlərindən, eləcə də beynəlxalq tərəfdaşlıq imkanlarından danışıb. O, marafonun yalnız idman yarışı deyil, həm də UFAZ-ın 10 illik inkişaf yolunu simvolizə edən tədbir olduğunu vurğulayıb.

Yarışın nəticələrinə əsasən, kişilər kateqoriyası üzrə I yerə Əli Rzazadə, II yerə Tural Hüseynli, III yerə Samir Hüseynov layiq görülüb. Qadınlar kateqoriyasında I yeri Tatyana Əliyeva, II yeri Yuliya Belkova, III yeri Mahsa Palar tutub. Tələbələr arasında isə I yerin qalibi Əhsən Əliyev, II yerin qalibi Kamal Rzayev, III yerin qalibi Ayxan Ağayev olub.

Qaliblər təşkilatçılar tərəfindən mükafatlandırılıb.

 UFAZ-ın yaranmasının 10-cu ildönümüdür.

Bu gün Azərbaycan-Fransız Universitetinin (UFAZ) yaradılması haqqında Sərəncamın imzalanmasından 10 il ötür.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 2016-cı il 9 iyun tarixində imzalanmış Sərəncamla Azərbaycan və Fransa arasında ali təhsil və elmi əməkdaşlığın inkişafına xidmət edən mühüm bir layihənin – Azərbaycan-Fransız Universitetinin (UFAZ) əsası qoyulub. Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin (ADNSU) nəzdində fəaliyyət göstərən UFAZ həmin ilin sentyabr ayında ilk tələbələrini qəbul edərək ölkənin ali təhsil sistemində yeni bir səhifə açıb.

Yarandığı gündən etibarən UFAZ iki ölkə arasında akademik və mədəni körpü rolunu oynayaraq beynəlxalq standartlara uyğun təhsil modelini Azərbaycana gətirib. Universitetin əsas məqsədi ölkənin intellektual potensialının inkişafına töhfə vermək, müasir dövrün çağırışlarına cavab verən yüksək ixtisaslı mütəxəssislər və gələcəyin alimlərini yetişdirməkdir.

Fransanın aparıcı ali təhsil müəssisələri ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində fəaliyyət göstərən UFAZ tələbələrinə beynəlxalq səviyyədə tanınan iki diplom imkanı təqdim edir. Universitetin məzunları həm Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin (ADNSU), həm də Fransanın tərəfdaş universitetlərinin (Strasburq Universiteti/Renn Universiteti) diplomlarını əldə edərək qlobal əmək bazarında və akademik mühitdə rəqabət üstünlüyü qazanırlar.

Tamamilə dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən və tələbələr üçün ödənişsiz olan UFAZ istedadlı gənclərin keyfiyyətli beynəlxalq təhsilə çıxışını təmin edir. İngilis dilində tədris, beynəlxalq professor-müəllim heyəti, müasir laboratoriyalar, tədqiqat imkanları və Fransada təhsil-təcrübə proqramları universitetin fərqləndirici xüsusiyyətləri sırasındadır.

                                    UFAZ 2016

Son on il ərzində UFAZ yalnız təhsil sahəsində deyil, elmi-tədqiqat istiqamətində də mühüm nailiyyətlər əldə edib. Universitetdə təşkil olunan beynəlxalq konfranslar, elmi tədbirlər, sənaye tərəfdaşlıqları və yüksək reytinqli elmi jurnallarda dərc olunan tədqiqatlar onun ölkənin innovasiya və elmi inkişaf ekosistemində mühüm rol oynadığını göstərir.

Bu gün UFAZ məzunları Azərbaycanın və dünyanın müxtəlif ölkələrinin aparıcı şirkətlərində, elmi-tədqiqat institutlarında və universitetlərində uğurla fəaliyyət göstərir, eyni zamanda bir çoxu təhsilini magistratura və doktorantura pillələrində davam etdirərək akademik inkişaf yolunu seçir.

10 il ərzində formalaşdırdığı beynəlxalq akademik mühit, güclü məzun şəbəkəsi, fəal tələbə həyatı və elmi nailiyyətləri ilə UFAZ Azərbaycanın ali təhsil məkanında özünəməxsus yer tutub. Universitet qarşıdakı illərdə də Azərbaycan və Fransa arasında elm, təhsil və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın inkişafına töhfə verməyə, yeni nəsil liderlərin və mütəxəssislərin yetişdirilməsinə davam edəcək.

UFAZ ailəsi olaraq universitetin inkişafına töhfə verən bütün tələbə, məzun, müəllim, əməkdaş və tərəfdaşları bu əlamətdar yubiley münasibətilə təbrik edirik!

 

Şuşadan dünyaya sülh mesajı

Vazeh Əskərov

YAP İdarə Heyətinin üzvü

15 İyun – Milli Qurtuluş Günü ilə əlaqədar Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində Yeni Azərbaycan Partiyasının təşkilatçılığı ilə “Qlobal təhlükəsizliyə regional töhfə: Cənubi Qafqazda sülh quruculuğu” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib. Bu mötəbər tədbir həm mövzunun aktuallığı, həm də seçilmiş məkanın rəmzi məzmunu baxımından, eləcə də Şuşa şəhərində keçirilməsi ənənə halını alaraq beynəlxalq siyasi dialoq üçün mühüm platformaya çevrilib. Tədbirin Azərbaycan xalqının tarixində dönüş nöqtəsi olan Milli Qurtuluş Günündə, 15 iyun tarixində baş tutması isə tədbirə əlavə ideoloji və siyasi dərinlik qazandırır.

Tədbirdə 15 müxtəlif ölkələrdən olan siyasətçilər, parlament üzvləri, diplomatlar, siyasi partiya nümayəndələri və ekspertlər iştirak ediblər. Konfrans çərçivəsində təşkil olunan panel sessiyalarda qlobal təhlükəsizlik, regional əməkdaşlıq, iqtisadi inteqrasiya, postmünaqişə dövründə yenidənqurma və dayanıqlı inkişaf məsələləri geniş müzakirə olunub və “Sülh quruculuğu mexanizmləri: qlobal çağırışlar fonunda partiya diplomatiyası”, “Regional layihələr və transsərhəd əməkdaşlıq: dayanıqlı sülhün iqtisadi əsasları” və “Postmünaqişə dövründə yenidənqurma” kimi mövzular ətrafında geniş məruzələr dinlənilib.

Tədbirin açılışında konfrans iştirakçılarına Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyevin müraciəti səsləndirilərək Şuşada keçirilən bu konfransın qlobal geosiyasi proseslər fonunda mühüm əhəmiyyətli platforma kimi qiymətləndirilmiş, Azərbaycanın regionda sülh və sabitlik mühitinin yaradılmasına verdiyi töhfələr xüsusi vurğulanmışdır.

Müraciətdə Prezident İlham Əliyev 2022-ci ildən təşkil olunan bu tədbirin artıq beynəlxalq təhlükəsizlik və əməkdaşlıq baxımından mühüm rol oynayan təşəbbüslərdən birinə çevrilməsini, eləcə də Azərbaycanın müstəqillik dövründə üzləşdiyi çağırışlara baxmayaraq, ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda apardığı mübarizə və 2020-ci il Vətən müharibəsi, eləcə də 2023-cü il antiterror tədbirləri nəticəsində əldə edilən nəticələri xüsusi vurğulamışdır. Eyni zamanda, dövlət başçısı Azərbaycanın bu gün regionda davamlı sülhün təmin olunması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirdiyini, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsinə töhfə verdiyini bildirmişdır. Prezident İlham Əliyevin müraciətində qeyd olunan əsas məqamlardan biri də Zəngəzur dəhlizi kimi strateji layihələrin əhəmiyyətidir. Bu layihə yalnız Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmininə deyil, həm də regionda iqtisadi inteqrasiyanın gücləndirilməsinə xidmət edir.

Konfransın məhz Şuşada keçirilməsi təsadüfi deyil. Şuşa şəhəri artıq təkcə Azərbaycanın deyil, bütün regionun sülh, təhlükəsizlik və yenidənqurma simvoluna hesab olunur. Postmüharibə dövründə sürətlə bərpa olunan Şuşa şəhəri bu gün beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi, qlobal dialoqların aparıldığı mühüm məkana çevrilib. Bu isə Azərbaycanın postmünaqişə mərhələsində əldə etdiyi uğurların və həyata keçirdiyi strateji siyasətin bariz göstəricisidir.

15 iyun tarixinin başqa bir əlamətdar hadisəsi 2021-ci ildə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi ilə bağlıdır. Bu sənəd Azərbaycan ilə Türkiyə arasında münasibətləri strateji tərəfdaşlıqdan müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltmiş və regionda yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasına təkan vermişdir. Şuşa Bəyannaməsi siyasi-iqtisadi, enerji, nəqliyyat, müdafiə, humanitar və digər sahələri əhatə edən geniş əməkdaşlıq çərçivəsi yaratmaqla iki dövlətin birgə fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini müəyyən edir. Bu sənəd, eyni zamanda Cənubi Qafqazda sabitlik və təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından mühüm siyasi platforma kimi çıxış edir və regional əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xidmət edir.

Şuşada keçirilən beynəlxalq konfrans məhz bu strateji xəttin davamı olaraq, sülh və əməkdaşlıq ideyasını beynəlxalq ictimaiyyətə bir daha təqdim edir. Buradan dünyaya yayılan mesaj aydındır: Azərbaycan regionda qalıcı sülhün tərəfdarıdır və bu istiqamətdə real addımlar atmaqda davam edir. Şuşa isə artıq bu siyasətin rəmzinə çevrilərək, qlobal səviyyədə dialoq və əməkdaşlıq platforması rolunu oynayır. Milli Qurtuluş Günündə Şuşadan səslənən bu çağırış Azərbaycanın müasir inkişaf modelinin, siyasi iradəsinin və gələcəyə yönəlmiş strateji baxışının parlaq ifadəsidir.

Beləliklə, Yeni Azərbaycan Partiyasının təşkilatçılığı ilə Şuşada keçirilən beynəlxalq konfrans yalnız aktual mövzuların müzakirəsi baxımından deyil, həm də Azərbaycanın regionda və dünyada sülh quruculuğu təşəbbüslərini nümayiş etdirməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Milli Qurtuluş Günündə Şuşadan verilən sülh mesajı həm tarixə ehtiramın, həm də gələcəyə inamın simvolu kimi çıxış edir. Bu tədbir bir daha göstərir ki, Azərbaycan beynəlxalq səviyyədə etibarlı tərəfdaş və sülhün təşəbbüskarı kimi mövqeyini daim gücləndirir.

 

V Şuşa Qlobal Media Forumu: Azərbaycanın beynəlxalq informasiya gündəliyinə töhfəsi

Vazeh Əskərov

Yeni Azərbaycan Partiyasının İdarə Heyətinin üzvü, dosent

2026-cı il iyulun 13-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində “Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” mövzusunda IV Şuşa Qlobal Media Forumu keçirildi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin forumun açılış mərasimində iştirakı və beynəlxalq media nümayəndələri ilə geniş görüşü tədbirə xüsusi siyasi və beynəlxalq əhəmiyyət qazandırdı. Artıq qlobal media dialoqunun mühüm platformalarından birinə çevrilmiş Şuşa Forumu bu il də informasiya təhlükəsizliyi, media məsuliyyəti, dezinformasiyaya qarşı mübarizə və ictimai etimadın möhkəmləndirilməsi kimi aktual məsələlərin müzakirə olunduğu nüfuzlu beynəlxalq tribunaya çevrildi.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində informasiya amili dövlətlərin təhlükəsizliyi, ictimai sabitlik və qlobal əməkdaşlıq baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir. Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı, süni intellektin media mühitinə təsirinin artması və sosial şəbəkələrin qlobal informasiya məkanında təsir imkanlarının genişlənməsi həqiqətin müdafiəsini və etibarlı informasiya mühitinin formalaşdırılmasını daha da aktuallaşdırmışdır. Məhz bu baxımdan forumun əsas mövzusu olan “Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” çağırışı yalnız media ictimaiyyəti üçün deyil, bütövlükdə beynəlxalq birlik üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.

Şuşanın bu mötəbər tədbirə ev sahibliyi etməsi təsadüfi deyil. İşğaldan azad edildikdən sonra sürətlə bərpa olunan şəhər bu gün Azərbaycanın mədəniyyət mərkəzi olmaqla yanaşı, beynəlxalq konfransların, forumların və qlobal dialoqun aparıldığı mühüm məkana çevrilmişdir. Şuşada keçirilən beynəlxalq tədbirlər Azərbaycanın regionda sülh, əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad mühitinin yaradılmasına verdiyi töhfələrin real təzahürüdür.

Forumun əsas hadisəsi Prezident İlham Əliyevin çıxışı və beynəlxalq media nümayəndələrinin suallarını cavablandırması oldu. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər regional və qlobal proseslərə dair mühüm mesajlar kimi dünyanın aparıcı media qurumları tərəfindən geniş işıqlandırıldı. Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın müasir xarici siyasət kursunun prioritetlərini, regional əməkdaşlığa yanaşmasını və beynəlxalq münasibətlərə baxışını əks etdirdi.

Dövlət başçısı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində tutduğu mövqeyi aydın şəkildə ifadə edərək vurğulamışdı: “Azərbaycan qarşıdurma axtarmır, normal münasibətlərə üstünlük verir.” Bu fikir Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas fəlsəfəsini əks etdirir. Qarşıdurma və bloklaşmaların artdığı mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə Azərbaycan əməkdaşlığa, qarşılıqlı hörmətə və konstruktiv dialoqa əsaslanan münasibətlər sisteminin tərəfdarı kimi çıxış edir. Forumun başlıca ideyası olan etimadın bərpası və sülhün təşviqi də məhz bu yanaşma ilə birbaşa səsləşir.

Prezident İlham Əliyev çıxışında regional təhlükəsizlik və strateji tərəfdaşlıq məsələlərinə xüsusi diqqət yetirərək “Biz yalnız qardaş və dost deyilik, həm də müttəfiqik” fikrini qeyd etmiş, bununla da Azərbaycanın strateji tərəfdaşlıq siyasətinin mahiyyətini ortaya qoymuş, eyni zamanda regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsində qarşılıqlı etimada əsaslanan əməkdaşlığın həlledici əhəmiyyətini vurğulamışdır. Forum çərçivəsində müzakirə olunan media diplomatiyası və beynəlxalq informasiya əməkdaşlığı mövzuları da etimad və tərəfdaşlıq prinsiplərinin müasir dövr üçün nə qədər mühüm olduğunu bir daha ortaya qoydu.

Dövlət başçısı Azərbaycanın beynəlxalq əhəmiyyətinin artmasına diqqət çəkərək “Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin əhəmiyyəti son dövrlərdə daha da artıb” fikrini səsləndirmiş, bununla da ölkəmizin enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-kommunikasiya marşrutları və beynəlxalq əməkdaşlıq sistemində mühüm rol oynadığını vurğulamışdır

Şuşa Qlobal Media Forumunun məhz Azərbaycanda keçirilməsi də ölkənin beynəlxalq təşəbbüslər üçün etibarlı və nüfuzlu platformaya çevrildiyini göstərən mühüm amillərdəndir. Prezident İlham Əliyev çıxışında əməkdaşlığın genişləndirilməsinin və qarşılıqlı maraqların təmin olunmasının əhəmiyyətini vurğulayaraq “Biz əməkdaşlığı gücləndirməyə və qarşılıqlı maraq doğuran məsələləri həll etməyə çalışırıq” fikrini ifadə etmiş, bununla da Azərbaycanın regional və beynəlxalq səviyyədə dialoqun təşviqinə, etibarlı tərəfdaşlıq münasibətlərinin formalaşdırılmasına və çoxtərəfli əməkdaşlıq mexanizmlərinin inkişafına verdiyi önəmi bir daha nümayiş etdirmişdir.

Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə keçirilən IV Şuşa Qlobal Media Forumu təkcə media sahəsində mövcud çağırışların müzakirə olunduğu beynəlxalq tədbir deyil, həm də Azərbaycanın sülh, dialoq və əməkdaşlıq siyasətinin növbəti dəfə beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunduğu mühüm platforma kimi çıxış etdi. Dövlət başçısının forumda səsləndirdiyi mesajlar göstərdi ki, həqiqətə əsaslanan informasiya mühiti, qarşılıqlı etimad və konstruktiv əməkdaşlıq müasir dünyanın sabitliyi və davamlı inkişafı üçün əsas şərtlərdən biridir. Şuşadan dünyaya ünvanlanan bu çağırış Azərbaycanın qlobal dialoqa verdiyi töhfənin, beynəlxalq nüfuzunun və sülh gündəliyinə sadiqliyinin parlaq ifadəsi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

 

Şərqdə İnqilab və Miqrasiya: Tarixi-Sosioloji Təhlil

Dosent Vazeh Əskərov

Yeni Azərbaycan Partiyasının İdarə heyətinin üzvü

Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin prorektoru

Azərbaycan-Fransız Universitetinin (UFAZ) icraçı direktoru

Giriş

XIX əsrin sonlarında sosialist ideoloqların “Şərqdə inqilab necə baş verəcək?” sualına cavabı qəti və sadə idi: Şərq Qərbin inqilabi modellərini izləyəcək və bu, onun əsrlik geriliyini aradan qaldırmağa imkan verəcək. Lakin tarixi proseslər göstərdi ki, nəzəri sxem real vəziyyətə uyğun gəlmir və məsələ daha mürəkkəb xarakter daşıyır.

İnqilabi Proseslərin Başlanğıcı

XX əsrin əvvəllərində Avropa dövlətləri müharibəyə hazırlaşarkən, Asiyada yüz milyonlarla insan elementar hüquqlar və demokratik dəyərlər uğrunda mübarizəyə qoşularaq yeni ictimai-siyasi həyat mərhələsinə qədəm qoydu. 1908-ci il İran inqilabı bunun bariz nümunəsidir: hökmran sülalə devrildi və konstitusiyalı monarxiya təsis olundu. Diqqətəlayiq məqam odur ki, Qərb ideyalarını mənimsəmiş tərəqqipərvər ziyalılarla yanaşı, yeni Konstitusiyanı müdafiə edən inqilabi ruhlu müsəlman din xadimləri də mövcud idi (Vazeh Əskərov, 2022). Onlar şahın mütləq hakimiyyətini Quranda təsbit olunmuş idarəetmə prinsiplərinə zidd hesab edirdilər. Kütləvi demokratik hərəkat İslam və milli müstəqillik şüarları altında formalaşdı. Demək olar ki, bütün Asiya ölkələrində milli burjuaziya partiyaları sürətlə meydana çıxdı və ilk dəfə Avropa modelinə uyğun parlamentlər yaradıldı.

İnqilabların Nəticələri və Miqrasiya Dalğası

Bu inqilablar və üsyanlar nəticəsində Şərqin əvvəlki kimi “geridə qalmış” olması iddiası artıq əsassızdır. İslam İnkişaf Bankı və İslam Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (ISESCO) kimi beynəlxalq qurumlar müasir qlobal tendensiyaları izləyir. Bununla belə, XX əsrin əvvəllərində başlanan inqilabi proseslər Avropa dövlətlərinin dünyanı bölüşdürmək siyasətini dayandıra bilmədi və miqrasiya dalğalarının qarşısını almadı. Bu miqrasiya əsasən siyasi xadimləri və ziyalıları əhatə edir, müxtəlif mərhələlərdə baş verirdi.

Birinci rus inqilabında fəal iştirak etmiş şəxslər 1907-ci il iyunun 3-də çarın təşkil etdiyi çevrilişdən sonra ölkələrini tərk etməyə məcbur oldular. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə də həmvətənləri kimi güclənmiş repressiyalardan sonra Azərbaycandan İrana keçdi, Tehranda demokratik hərəkatın fəalları ilə əməkdaşlıq etdi və qısa müddətdə Avropa tipli jurnalistikanı formalaşdıraraq İran Demokrat Partiyasının liderlərindən birinə çevrildi. Rus hökumətinə qarşı mövqeyinə görə onun geri qaytarılması tələb olundu və İran hökuməti ona ölkəni tərk etməyi əmr etdi. Gənc Rəsulzadə İstanbulda Əli bəy Hüseynzadə və Əhməd bəy Ağaoğlu ilə birləşdi. Romanovlar sülaləsinin 300 illiyi münasibətilə çar bütün siyasi mühacirləri amnistiya etdi.

Nəticə

Şərqdə inqilabi proseslər yalnız siyasi sistemin transformasiyası ilə məhdudlaşmadı, həm də sosial strukturların yenidən formalaşmasına, milli ideologiyaların güclənməsinə və intellektual miqrasiyanın artmasına səbəb oldu. Bu hadisələr XX əsrin əvvəllərində Şərqin modernləşmə yolunda atdığı mühüm addımlar kimi qiymətləndirilir.

---

Ədəbiyyat Siyahısı

1. Ağayev, A. (1910). İran İnqilabı və Demokratik Hərəkat. İstanbul: Türk Ocağı Nəşriyyatı.
2. Asgarov Vazeh (2014) L’immigration des Azerbaïdjanais, L'immigration générale des Azerbaïdjanais, histoire et perspectives : le cas de la France, Allemagne, PAF, p.425
3.  Asgarov Vazeh (2022) L'immigration des Azerbaïdjanais en France, Edition Kapaz, Strasbourg, France, ISBN: 978-2-492157-03-5, p.341.
4. Rasoulzade, M. Ə. (1912). İran Demokrat Partiyası və Jurnalistikanın İnkişafı. İstanbul: Hüseynzadə Nəşriyyatı.
5. Hobsbawm, E. (1996). The Age of Empire: 1875–1914. London: Vintage.
6. Zürcher, E. J. (2004). Turkey: A Modern History. London: I.B. Tauris.
7. Swietochowski, T. (1995). Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition. New York: Columbia University Press.
8. İSESCO. (2020). İslam Dünyasında Təhsil və Mədəniyyət Strategiyaları. Rabat: İSESCO Nəşriyyatı.