Nombre total de pages vues

vendredi 26 décembre 2025

 

ICAFS 2025: Advancing Fuzzy Logic, AI, and Linguistic Research in Iași, Romania



The 17th International Conference on Theory and Application of Fuzzy Systems, Soft Computing, and Artificial Intelligence Tools (ICAFS 2025) was held this year in the historic city of Iași, Romania, gathering prominent researchers, innovators, and academics from around the world. The conference served as a vibrant forum for scientific exchange in fuzzy logic, artificial intelligence, linguistic modeling, and computational sciences.

This edition of ICAFS had a special significance as it was dedicated to the memory of Lotfi Zadeh, the world‑renowned Azerbaijani‑origin scientist and founder of fuzzy logic, whose pioneering work continues to influence modern AI research.

 

The conference stood out for the exceptional participation of the Azerbaijan State Oil and Industry University (ASOIU). With 47 presentations delivered by its faculty and researchers, ASOIU formed one of the largest institutional delegations of the event, showcasing the university’s scientific strength and its expanding role in international AI research.

I was honored to take part in ICAFS 2025 and, together with Associate Professor Dr. Farida Huseynova, present three research papers, all of which were accepted and featured in the program.

Our Accepted Research Papers

1. Distinctive Characteristics of Hedges in English and French Languages

2. The Impact of Hedges on Meaning Ambiguity in English and French

3. Gender‑Specific Language Patterns in Sentiment Analysis

These studies highlight the dynamic intersection of linguistics, semantics, and AI‑driven language modeling, contributing to a growing interdisciplinary dialogue that is critical for the evolution of human‑centric artificial intelligence.

 

International Collaboration and Conference Organizers

ICAFS 2025 was co-organized by several leading institutions, including:

  • Azerbaijan State Oil and Industry University (ASOIU)
  • Lotfi Zadeh Legacy and Artificial Intelligence Association
  • Alexandru Ioan Cuza University of Iași
  • University of Siegen (Germany)
  • Berkeley Initiative in Soft Computing (BISC)
  • And multiple prominent universities and research centers from Europe and beyond

This broad collaboration emphasizes the global relevance of fuzzy logic and its applications across scientific fields.

The conference was chaired by Dr. Rafiq Aliyev, Director of ASOIU’s MBA Programs, while ASOIU’s Rector, Dr. Rufat Azizov, delivered an important scientific presentation.

Several ASOIU scholars were actively represented, including:

  • Associate Professor Vazeh Asgarov
  • Professor Latafat Gardashova
  • Associate Professor Farida Huseynova
  • PhD Aziz Nuriyev
  • PhD Nigar Adilova
  • PhD student Shamil Ahmadov

Their collective contributions further demonstrate ASOIU’s growing influence in global fuzzy systems and AI research.

 

Key Scientific Themes at ICAFS 2025

The conference covered a broad range of cutting‑edge topics, including:

  • Z‑number approaches
  • Linguistic uncertainty
  • Fuzzy logic modeling
  • Neural networks and learning algorithms
  • Intelligent decision‑making systems
  • Applications of AI in engineering, economics, linguistics, and social sciences

This thematic diversity reflects the rapidly evolving landscape of artificial intelligence and its expanding interdisciplinary impact.

All accepted papers from ICAFS 2025 will be published in the prestigious Springer Lecture Notes in Networks and Systems series, ensuring SCOPUS indexing and strong international visibility for participating researchers.

 

My Reflections on ICAFS 2025

Attending ICAFS 2025 was both an honor and an intellectually enriching experience. Beyond presenting our research to an international scientific community, the conference offered opportunities to:

  • Strengthen global collaborations between Azerbaijani and international scholars
  • Highlight ADNSU’s academic achievements
  • Honor the enduring scientific legacy of Lotfi Zadeh
  • Explore innovative intersections of linguistics, AI, and fuzzy logic

This event reaffirmed ASOIU’s and ADNSU’s commitment to advancing global academic progress. I am proud to contribute to this momentum and to participate in a conference that shapes the future of fuzzy systems and AI research.


mercredi 24 décembre 2025

 23-25 iyun 2025-ci il tarixlərində Mərakeş Krallığının Rabat şəhərində İslam Dünyası Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (ISESCO) forumunda iştirak ilə bağlı

İştirakçılar
- Dosent Vazeh Əskərov - Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin prorektoru
-Professor İslam Mustafayev - Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin professor
- Şəbnəm Səfərova - Bakı Dövlət Universitetinin rektor müşaviri
Qənirə Məmmədzadə - Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Strateji planlaşdırma şöbəsinin müdiri

 

Cari ilin 22-25 iyun tarixlərində Mərakeş Krallığının Rabat şəhərində İslam Dünyası Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (ISESCO) və Pakistanın Ali Təhsil Komissiyasının təşkilatçılığı, Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) tərəfdaşlığı ilə keçirilən "İslam Dünyasında Ali Təhsilin Yenidən Təsəvvürü: İnnovasiya, Davamlılıq və Qlobal Təsir" mövzusunda İslam Dünyası Universitetlərinin prorektorların VI Forumunda iştirak etdim. Forumun əsas mövzusu İslam dünyasında ali təhsilin yenidən təsəvvür edilməsi: İnnovasiya, Davamlılıq və Qlobal Təsir olmuşdur.

Forumun ilk günü 23 iyun tarixində ISESCO-nun Rabat şəhərində yerləşən baş offisində təşkil olunmuşdu. Açılış hissəsində çıxış edən ISESCO-nun Baş Direktoru cənab Salim AlMalik, Pakistan İslam Respublikasının Planlaşdırma, İnkişaf və Xüsusi Təşəbbüslər üzrə Federal naziri Prof. Ahsan İqbal, Pakistan İslam Respublikasının Ali Təhsil Komissiyasının sədri Prof. Muxtar Əhməd Forumun əhəmiyyətini qeyd edərək islam dünyası universitet liderlərini bir araya gətirərək gələcəyin formalaşdırılması üçün vahid platformanın yaradılmasını təklif etdi.  Natiqlər eyni zamanda davamlılıq və rəqəmsal transformasiyadan başlayaraq etik liderliyə və inklüziv inkişafa qədər universitetlərin hərtərəfli inkişaf üçün katalizator kimi xidmət edə biləcəyini vurğuladılar. Qeyd edim ki, Forumda Azərbaycan Respublikasının Mərakeş Krallığındakı fövqəladə səfiri cənab Nazim Səmədov Azərbaycan nümayəndə heyəti ilə bütün görüşlərdə iştirak etdi.



Nazirlərin I plenar iclasında Avropa Elmləri üzrə Baş Katib Dr. Lidia Borrel, Pakistan İslam Respublikasının Planlaşdırma, İnkişaf və Xüsusi Təşəbbüslər üzrə Federal naziri Prof. Ahsan İqbal, Maldiv Respublikasının Ali Təhsil, Əmək və Bacarıqların İnkişafı Naziri Cənab Munim Anees, Pakistan İslam Respublikasının Ali Təhsil Komissiyasının sədri Prof. Dr. Muxtar Əhməd, Liviyanın Ali Təhsil Nazirinin müavini Dr. Saleh Algoul, Mərakeş Krallığının Ali Təhsil, Elmi Tədqiqatlar və İnnovasiyalar Nazirliyinin Elmi Tədqiqatlar və İnnovasiyalar üzrə direktoru Prof. Hamid Bouabid çıxış etdilər.

Forumun ikinci günü 24 iyun İslam dünyasında ali təhsilin yenidən təşkili: innovasiya, davamlılıq və qlobal təsir mövzusunda panel müzakirəsində BDU-nun rektorun rəqəmsallaşma və informasiya texnologiyaları üzrə müşaviri Şəbnəm Səfərova çıxış etdi. Panel çərçivəsində ali təhsilin beynəlxalq standartlara inteqrasiyası prosesində milli dəyərlərin qorunması, ənənəvi dəyərləri özündə saxlayan kurikulum modellərinin qurulması, keyfiyyət təminatı və qarşılıqlı tanınma mexanizmləri müzakirə olunub.

Növbəti panel müzakirəsi mənim iştirakım ilə Rəqəmsal Katalizator: 21-ci Əsrin Tələbəsi üçün İnnovasiya STEM Təhsili mövzusunda baş tutdu. Müzakirələrdə Azərbaycanda STEM təhsilinə Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil nazirliyinin xüsusi diqqətində olması istər orta təhsil istərsə də ali təhsil sisteminə istedadların təyin edilməsi və stimullaşdırılaraq fəaliyyət göstərməsi haqqında geniş məlumat verdim. Əlavə olaraq Universitetlərin sənaye müəssisələri ilə məsləhət şuralarının yaradılması, birgə tədqiqat və innovasiya mərkəzlərinin inkişaf etdirilməsi və özəl sektor mentorluq proqramları eləcə də qonaq mühazirəçi və seminarların, startap layihələrin inkişaf etdirilməsini vurğuladım.



Forumun son günü Pakistan İslam Respublikasının İndus Universitetinin rəhbəri Pakistan İpək və Rayon Assosiasiyasının sədri Xalid Amin Sheikh ilə görüşüm baş tutdu. Universitetlərimiz arasında əlaqələrin genişləndirilməsi və inkişaf etdirilməsi üçün sədr rəhbərlik etdiyi Universitet ilə ADNSU arasında əvvəlcədən hazırlanmış Anlaşma Memorandumun iki nüsxəsini eləcə də ISESCO və Pakistanın Ali Təhsil Komissiyasının təşkilatçılığı ilə İslam Dünyasında Ali Təhsilin Yenidən Təsəvvürü: İnnovasiya, Davamlılıq və Qlobal Təsir" mövzusunda İslam Dünyası Universitetlərinin prorektorların VI Forumunda fəal iştirakıma görə Sertifikat və Qiymətləndirmə ilə təltif olundum.



Növbəti gün 25 iyun Azərbaycan universitetlərindən ibarət nümayəndə heyəti Mərakeşin aparıcı universitetlərindən biri olan İbn Tofail Universitetində olub. Universitetlərin müxtəlif fakultələri arasında müvafiq ixtisaslar üzrə müəllim və professorların qonaq professor və qonaq mühazirçi qismində  mobilliyinin təmin edilməsi eləcə də tələbə mobilliyi müzakirə edilmişdir. Gələcəkdə Universitetlərin Elm Komitələri tərəfindən sazişlərin təsdiq edilməsi və ortaq mövzuların birgə işlənməsinə dair Anlaşma Memorandumlarının imzalanmasına dair fikirlər səsləndirilmişdir. Görüşlərdə həmçinin informatika təhlükəsizliyi sahəsində doktorantların birgə rəhbərlik ilə iki ölkənin professorlarından ibarət heyət tərəfindən hazırlanması məsələləri də müzakirə olunub.




 Səfər ərzində ISESCO-ya üzv dövlətlərdən dəvət edilmiş 10-la universitet rəhbərliyi ilə danışıqlar aparılmış və ADNSU haqqında geniş məlumat verilmişdir. Forumda iştirak ADNSU-nun beynəlxalq akademik əməkdaşlığının gücləndirilməsi, elmi potensialının artırılması, eləcə də müxtəlif universitetlər ilə ali təhsil modelinin daha da inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir.


      

 

Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin

strateji məsələlər üzrə prorektoru dosent Vazeh Əskərov

“Azərbaycan Dili – Tat Dili Ləhcələri Lüğəti”: Azərbaycan dilçilik elminə əhəmiyyətli töhfə


2025-ci il Müəllimlər Günü ərəfəsində ölkəmizin elmi mühitində xüsusi önəm daşıyan yeni bir nəşr – “Azərbaycan Dili – Tat Dili Ləhcələri Lüğəti işıq üzü görüb. Azərbaycan Respublikasının Qeyri‑Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı və “Azəri” Tat Mədəniyyət Mərkəzi İctimai Birliyinin icra etdiyi layihə çərçivəsində ərsəyə gələn bu lüğət, tat dilinin zəngin leksik xəzinəsinin qorunması və sistemləşdirilməsi baxımından son illərin ən mühüm elmi təşəbbüslərindən biridir.


Kitabın elmi redaktoru – dosent, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Vazeh Əskərov, müəllifləri isə Dadaş Əliyev, Fərman ƏliyevFuad Sultanovdur.

 Dilimizin zənginliyinə körpü salan böyük layihə

Tat dili, Hind‑Avropa dil ailəsinin İran qrupuna mənsub olub qədim və çoxşaxəli inkişaf mərhələsi keçmiş, Azərbaycan ərazisində isə əsrlər boyu türk dili ilə paralel yaşayan canlı etnolinqvistik sistemdir. Lüğətin hazırlanması zamanı tərtibçilər tat dilinin Şimal (Quba–Şabran), Mərkəz (Abşeron–Xızı) və Cənub (Lahıc–Şamaxı–Ağsu) ləhcələrini müqayisəli şəkildə araşdıraraq 10 minə yaxın Azərbaycan sözünün bu ləhcələrdə qarşılığını müəyyənləşdiriblər. Bu regional təsnifat kitabın həm elmi, həm də tətbiqi dəyərini artırır.

Lüğətin mühüm məqsədlərindən biri – tat dilinin artıq unudulmağa başlamış leksik qatının yenidən elmi dövriyyəyə qaytarılmasıdır. Bu lüğət həm tatdilli məktəblərdə tədris prosesi üçün, həm də dilçilik araşdırmaları aparan mütəxəssislər üçün fundamental mənbə rolunu oynayır.

 

Tat dilinin tarixi və etnoloji mənzərəsi

Kitab yalnız lüğət deyil, həm də tat xalqının tarixi-etnoqrafik inkişafını əks etdirən geniş məlumat bazası təqdim edir. Sənəddə göstərildiyi kimi, tatlar müxtəlif tarixi mərhələlərdə Quba, Şabran, Xızı, Siyəzən, Şamaxı, İsmayıllı, Ağsu və Abşeron bölgələrində məskunlaşıblar. Onların dini mənsubiyyətinə görə müsəlman, yəhudixristian tatlar olmaqla üç etno‑konfessional qrupa ayrılması, eləcə də bəzi ərazilərdə tatların özlərini “parsı”, “dağlı”, “löyiji”, “dağ yəhudisi” kimi adlandırması kitabda xüsusi olaraq vurğulanır.

Bu məlumatlar lüğətin sırf dilçilik deyil, həm də etnoqrafiya, sosiolinqvistika və mədəniyyətşünaslıq baxımından böyük elmi dəyərə malik olduğunu göstərir.

 

Fonetik, qrammatik və leksik xüsusiyyətlər 

Kitabın ön hissəsində tat dilinin fonetik strukturu – sait və samit sistemləri, diftonqlar, boğaz səsinin (h’) müxtəlif ləhcələrdəki tələffüz fərqləri təhlil olunur və nümunələrlə göstərilir.
Məsələn, tat dilində bir çox sözlər tələffüzə görə həm məna, həm qrammatik funksiya dəyişə bilir:

  • sirsarımsaqsi:rtox
  • ızımodunı:zımindi

Bu kimi nümunələr dilin fonetik elastikliyini və ləhcələrarası fərqləri elmi şəkildə ortaya qoyur.

Qrammatika bölməsində isə:

  • 7 zaman forması (indiki, keçmiş, nəqli, uzaq keçmiş, davam, qəti və qeyri-qəti gələcək zaman),
  • feil şəkilləri (əmr, orzu, şərt, vacib),
  • isimlərin hallar sistemi,
  • sintaksis və frazeologiya

kimi mövzular ətraflı izah olunur.

Bu cihaz kitabı yalnız lüğət deyil, həm də tat dili üçün kiçik bir akademik dərslik səviyyəsinə yüksəldir.

 

Lüğətin quruluşu – sistemli müqayisə modeli

Lüğət 4 sütunlu struktur üzərində qurulub:

1.    Azərbaycan dilində söz

2.    Cənub ləhcəsində qarşılığı

3.    Mərkəz ləhcəsində qarşılığı

4.    Şimal ləhcəsində qarşılığı

Bu yanaşma tat dilinin bütün canlı variantlarının eyni səviyyədə öyrənilməsinə, müqayisə edilməsinə və dilin vahid normaya doğru inkişafına imkan yaradır.

Kitabda həmçinin:

  • toponimlər,
  • spesifik ləhcə sözləri,
  • frazeoloji vahidlər,
  • peşə və sənətkarlıq terminləri,
  • məişət və kənd təsərrüfatı leksikonu

də ayrıca təqdim olunur ki, bu da lüğətin praktiki istifadə sahəsini genişləndirir.

 

Ədəbi-estetik yanaşma: mədəni irsin simvolizmi

Nəşrin üz qabığında istifadə olunan xalça və keramika ornamentləri, tat və Azərbaycan xalq mədəniyyətinin bir-birini tamamlayan estetik qatlarını təcəssüm etdirir. Bu vizual seçim kitabın yalnız elmi deyil, həm də mədəni məna yükünü ifadə edir.

 

Təqdimat və ictimai əhəmiyyət

*“Azərbaycan Dili – Tat Dili Ləhcələri Lüğəti”*nin rəsmi təqdimatı “Azəri” Tat Mədəniyyət Mərkəzi İctimai Birliyinin təşəbbüsüQHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin dəstəyi ilə UFAZ-da baş tutmuşdur. Təqdimat mərasimində sizin iştirakınız həm elmi ictimaiyyət, həm də azsaylı xalqların dil irsinin qorunması sahəsində çalışan tədqiqatçılar üçün mühüm təşviq olmuşdur.

Bu nəşr ölkəmizdə son illər multikulturalizm və dil müxtəlifliyinə verilən yüksək qiymətin daha bir real göstəricisi hesab edilə bilər. Tat dilinin məktəblərdə tədrisi, lüğətin geniş auditoriyaya çatdırılması və elmi standartlara uyğun hazırlanması dövlətimizin humanist dil siyasətinin bariz nümunəsidir.

 

Nəticə

Bu lüğət:

  • tat dilinin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi,
  • dialektoloji tədqiqatların genişlənməsi,
  • Azərbaycan və tat dilləri arasında qarşılıqlı əlaqələrin araşdırılması,
  • azsaylı xalqların mədəni və dil irsinin sənədləşdirilməsi,
  • elmi araşdırmalar və tədris prosesinin zənginləşdirilməsi

baxımından son dərəcə əhəmiyyətli əsərdir.

Nəşr həm müasir Azərbaycan dilçilik elmini zənginləşdirir, həm də ölkəmizdə yaşayan tat icmasının dil yaddaşını qorumağa xidmət edir. Bu baxımdan lüğət yalnız bir elmi kitab deyil, mədəni kimliyimizi tamamlayan strateji əhəmiyyətli bir mənbədir.

 

Heydər Əliyev – Bəşəriyyətə örnək olan bir ömrün fəlsəfəsi



dos.Vazeh Əskərov, dos. Yaşar Əhmədov/Bakı, 2025

Giriş

Azərbaycan tarixinin taleyüklü mərhələlərində xalqını ardıcıl, sistemli və müdrik şəkildə irəli aparmağı bacaran nadir şəxsiyyətlərdən biri Ümummilli Lider Heydər Əliyev olmuşdur. Onun fəaliyyəti təkcə siyasi idarəçilik təcrübəsinin nümunəsi deyil, həm də milli özünüdərkin, dövlətçilik fəlsəfəsinin və azərbaycançılıq ideyasının konseptual əsaslarını müəyyənləşdirən böyük ideoloji məktəbdir.

Vətənimizin 70-ci illərdən XXI əsrin əvvəllərinədək keçdiyi mürəkkəb tarixi yolun mərkəzində məhz Heydər Əliyevin iradəsi, milli düşüncə tərzi və qətiyyətli siyasi kursu dayanırdı. Bu dahi şəxsiyyət Azərbaycan xalqının qürur mənbəyi, dövlətçilik tariximizin banisi, milli həyatımızın bütün sferalarında dönüş yaradan lider kimi yaddaşlara həkk olunmuşdur.

Vətənimizin və xalqımızın taleyində son dərəcə önəmli olan ötən əsrin 70-ci illərindən XXI əsrin əvvəllərinədək davam edən mürəkkəb bir dövrdə Heydər Əliyev öz əməlləri, cəsarətli addımları və milli düşüncə tərzi ilə Azərbaycan tarixinə, xüsusilə də Azərbaycan ictimai-siyasi fikir salnaməsinə əbədi olaraq həkk olunmuşdur. Onun çoxşaxəli fəaliyyəti haqqında çox yazılıb və yazılmağa da davam ediləcək; çünki bu dahi şəxsiyyətin xalqımızın xoşbəxt gələcəyi naminə göstərdiyi misilsiz xidmətlər, titanik səylər hələ uzun illər boyu tədqiqatçıların diqqət mərkəzində olacaq, haqqında deyiləcək yeni fikirlər üçün geniş meydan açacaqdır.

Ümummilli Lider Heydər Əliyev bu millətin dönməz qürur mənbəyi, müstəqil Azərbaycanın bütün nailiyyətlərinin ideya müəllifi və memarı, uğurlu gələcəyimizin təməlini qoymuş alternativsiz lider, milli dövlətçilik məktəbinin yaradıcısı və millət atasıdır. Azərbaycan dövlətçiliyi, onun siyasi-sosial yüksəlişi və dünya miqyasında əldə etdiyi nüfuz, sözün həqiqi mənasında, Heydər Əliyev kimi fenomen şəxsiyyətin şah əsəridir.

Danılmaz həqiqətdir ki, Heydər Əliyev təkcə Azərbaycan xalqı üçün deyil, bütün türk və müsəlman dünyası üçün nadir tarixi simalardandır. Zamanında əqidəsi, mübarizəsi və fədakar fəaliyyəti ilə millətin yaddaşında silinməz iz qoyan belə insanlar heç vaxt unudulmur – onların yeri tarixdə də, qəlblərdə də həmişəlik qalır.

Ulu Öndər yalnız görkəmli siyasi və dövlət xadimi deyildi; o həm də tarix, fəlsəfə, ədəbiyyat və incəsənətin dərindən bilicisi, elmin, mədəniyyətin, maarifin böyük himayədarı idi. Ensiklopedik biliyə, sarsılmaz iradəyə, milli ruha, dərin fəlsəfi təfəkkürə və zəngin tarixi yaddaşa malik bu nadir şəxsiyyətin bütün fəaliyyəti doğma xalqına sədaqətli xidmətin parlaq nümunəsi, milli gələcəyə yönəlmiş strateji baxışın təcəssümü idi.


Heydər Əliyev şəxsiyyətinin siyasi-fəlsəfi mahiyyəti

Dövlətçilik ideologiyasının memarı

Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsi milli maraqların qorunmasına, dövlətin möhkəmləndirilməsinə, cəmiyyətin bütün təbəqələrinin vahid məqsəd ətrafında birləşdirilməsinə əsaslanırdı. Onun hazırladığı konsepsiyalar uzunmüddətli inkişafın elmi əsaslarını formalaşdırmış, dövlət quruculuğunda hüquqi, siyasi və iqtisadi islahatların ardıcıl şəkildə reallaşmasına təkan vermişdir.

1995-ci ildə qəbul olunmuş müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası, hüquqi dövlətin əsaslarını təsbit edən prinsiplər, insan hüquqlarının prioritet elan edilməsi məhz Ulu Öndərin siyasi iradəsinin nəticəsi idi. 

Müstəqilliyin xilaskarı

XX əsrin sonlarında Azərbaycan dövlətçiliyinin məhv olmaq təhlükəsi ilə üzləşdiyi bir dövrdə xalqın təkidli tələbi ilə siyasi rəhbərliyə qayıdan Heydər Əliyev ölkəni xaosdan, vətəndaş müharibəsi təhlükəsindən, dövlətçiliyin dağılması mərhələsindən xilas etdi.

1993–2003-cü illər ərzində həyata keçirdiyi siyasət ölkədə sabitlik yaratdı, idarəetmə sistemini bərpa etdi, ordunun formalaşmasına, iqtisadiyyatın dirçəlişinə və Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə nüfuzunun artmasına gətirib çıxardı. 


Azərbaycanın yüksəliş strategiyası: Heydər Əliyev modeli

Neft strategiyası və qlobal iqtisadi inteqrasiya

1994-cü ildə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın iqtisadi tarixində dönüş nöqtəsi olmaqla, ölkənin dünya enerji xəritəsinə qayıdışını təmin etdi. Bu müqavilə yalnız enerji sənayesinin deyil, həm də dövlət maliyyə sisteminin, xarici investisiyaların və iqtisadi islahatların əsas dayağına çevrildi.

Bu strategiyanın davamı olaraq Bakı–Tbilisi–Ceyhan və Bakı–Tbilisi–Ərzurum kəmərləri regionu qlobal enerji təhlükəsizliyinin mərkəzinə çevirdi. 

Sabitlik və hüquqi sistemin qurulması

Heydər Əliyev Azərbaycanda hüquqi dövlət ideyasını reallaşdıran lider oldu. Ölüm cəzasının ləğvi, çoxpartiyalı parlament seçkiləri, Konstitusiya Məhkəməsinin yaradılması, ombudsman institutunun təsis edilməsi – bütün bu addımlar ölkədə demokratik institutların formalaşdırılmasına xidmət etdi. 

Elm, təhsil və mədəniyyət siyasəti

Sovet dövründən başlayaraq Azərbaycan elminin və mədəniyyətinin himayədarı olan Heydər Əliyev yüzlərlə gəncin SSRİ-nin qabaqcıl ali məktəblərinə göndərilməsini təmin etmiş, müstəqillik dövründə isə elmin və təhsilin müasir tələblərə uyğun yenidən qurulmasına şərait yaratmışdır.
Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit edilməsi və latın qrafikasına keçid onun dil siyasətinin mühüm nailiyyətlərindəndir. 

Azərbaycançılıq ideologiyası: milli bütövlüyü formalaşdıran fəlsəfə

Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması

Heydər Əliyev Azərbaycan xalqının milli kimliyinin əsasında ana dilini, tarixi yaddaşı, adət-ənənələri və mənəvi dəyərləri görürdü. Onun azərbaycançılıq ideologiyası həm sovet dövründə milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına, həm də müstəqillik dövründə milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət etdi.

Bu ideologiya həm ölkə daxilində, həm də xaricdə yaşayan milyonlarla azərbaycanlının bir amal ətrafında birləşməsi üçün strateji baza oldu. Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının keçirilməsi bu istiqamətdə atılan ən mühüm addımlardan idi.

Tolerantlıq və dini dəyərlərin harmoniyası

Ulu Öndər dinin siyasətə alət edilməsinə qarşı çıxmaqla yanaşı, Azərbaycanda tolerant mühitin möhkəmlənməsinə xüsusi diqqət yetirmişdir. Bütün dinlərin sərbəst şəkildə fəaliyyət göstərməsi, milli həmrəyliyə xidmət edən dini siyasət modeli onun praktik siyasi xəttinin mühüm tərkib hissəsi idi. 

Heydər Əliyev epoxası – inkişafın yeni mərhələsi

Sosial siyasət və ədalət prinsipi

Onun sosial ədalət fəlsəfəsi cəmiyyətin bütün təbəqələrinin rifahının yaxşılaşdırılmasına, əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsinə, iqtisadi inkişafın bəhrələrinin xalqla bölüşdürülməsinə əsaslanırdı. Bu siyasət bu gün də Azərbaycan dövlətçiliyinin əsas prinsiplərindən biri kimi davam edir.

Ordu quruculuğunda dönüş

70-ci illərdə C.Naxçıvanski adına Hərbi Liseyin yaradılması, müstəqillik dövründə peşəkar ordunun formalaşdırılması və müdafiə sənayesinin inkişafı Azərbaycanın hərbi-strateji potensialının güclənməsinə ciddi əsas yaratdı. Bugünkü qələbələr həmin məktəbin davamıdır. 

Nəticə: Bəşəriyyətə örnək olan bir ömür

THeydər Əliyev şəxsiyyətinin böyüklüyünü dərk etmək üçün onun fəaliyyətini yalnız bir dövrün, bir siyasi mərhələnin çərçivəsində deyil, bütünlükdə Azərbaycan xalqının tarixi inkişaf xəttinin kontekstində qiymətləndirmək lazımdır. O, Azərbaycan üçün sadəcə siyasi lider deyil, tarixi dönüş yaradacaq gücə malik bir fenomen, bir epoxa idi. Tarixin ən mürəkkəb sınaqlarından uğurla keçərək xalqını tərəddüddən qurtaran, gələcəyə inamı bərpa edən, dövlətçilik ənənələrini yenidən dirçəldən, milli özünüdərki və milli ruhu gücləndirən nadir şəxsiyyətlərdən biri kimi o, təkcə lider deyil, həm də milli yaddaşın və milli kimliyin memarı olmuşdur.

Ulu Öndərin fəaliyyəti göstərir ki, böyük liderlər xalqların taleyində ancaq siyasi qərarlar qəbul edən şəxslər kimi yox, həm də mənəvi dayaqlar yaradan, milli varlığın bünövrəsini qurub möhkəmləndirən ideya sahibləri kimi ön plana çıxırlar. Azərbaycan üçün Heydər Əliyevin gördüyü işlər, əslində, milli şüurun və dövlətçilik təfəkkürünün yenidən formalaşması demək idi. Bu baxımdan, onun irsinə nəzər saldıqda aydın olur ki, Ulu Öndər tarix səhnəsinə çıxdığı ilk gündən etibarən Azərbaycanı yalnız mövcud zamanda deyil, gələcək nəsillərin düşüncə və inkişaf xəritəsində də möhkəm şəkildə var etmək missiyasını daşıyırdı.

Bu dahi insanın fəaliyyətinin miqyası və dəyəri ondadır ki, o, xalqına təkcə müasir dövlət modelini bəxş etməmiş, həm də həmin dövlətin uzunmüddətli yaşaması üçün düşünülmüş konseptual baza yaratmışdır. Müstəqilliyin qorunub saxlanılması, sabitliyin təmin edilməsi, hüquqi dövlət quruculuğu, dilin və milli-mənəvi dəyərlərin müdafiəsi, iqtisadiyyatın modernləşdirilməsi, ölkənin beynəlxalq nüfuzunun artırılması – bütün bu istiqamətlərdə atılan addımlar bir-birindən asılı olmayan təsadüfi siyasi qərarlar deyil, əksinə, bütöv bir düşüncənin, uzaqgörən strateji proqramın təzahürü idi.

Heydər Əliyevin şəxsiyyətini dəyərləndirərkən onun yalnız dövlət başçısı olaraq qəbul etdiyi qərarlara deyil, həm də xalqla münasibətlərinə, milli ruhu yüksəltmək, insanları bir amal uğrunda birləşdirmək bacarığına diqqət yetirmək lazımdır. O, millətinə yalnız rəhbərlik etmirdi – ona yol göstərirdi, güc verirdi, onu əzmkarlığa, mətinliyə, özünə inama səsləyirdi. Ulu Öndərin titanik fəaliyyətinin mayasında xalqına olan sonsuz sevgi, Vətənə dərin bağlılıq və millətinin taleyinə daşıdığı məsuliyyət dayanırdı. Bu baxımdan onun siyasi irsi, əslində, milli mənəviyyatın zəngin bir xəzinəsidir.

Bu gün Azərbaycanın əldə etdiyi bütün uğurlar – dövlətçilikdə varislik, iqtisadi yüksəliş, beynəlxalq nüfuzun artması, milli həmrəyliyin möhkəmlənməsi – böyük strateqin vaxtilə qurduğu möhkəm özüllərə söykənir. Onun gələcəyə hesablanmış siyasəti göstərdi ki, dövlətin inkişaf etməsi yalnız iqtisadi güclə deyil, eyni zamanda mənəvi dəyərlərə söykənən ideoloji bütövlüklə mümkündür. Bu ideoloji bütövlüyün əsasında isə onun yaratdığı azərbaycançılıq məfkurəsi dayanır.

Ümummilli Liderin böyüklüyü həm də ondadır ki, o, Azərbaycan xalqının tarixi özünüdərk prosesini müasir dövrün tələbləri ilə sintez etməyi bacarmışdı. Tarixə dərindən bələd olan, keçmişin dərslərini müasirliyə tətbiq edən, gələcəyi isə bu günün reallıqları əsasında düzgün qurmağı bacaran liderlər çox azdır. Heydər Əliyev məhz belə fenomenal şəxsiyyət idi: o, keçmişi dərk edir, bu günü idarə edir, gələcəyi isə proqnozlaşdırırdı.

Məhz buna görə də Ulu Öndərin həyatı yalnız bir insan ömrü deyil – bir xalqın, bir dövləti yaşadan böyük enerjinin, böyük iradənin, böyük mübarizənin ömrüdür. Onun fəaliyyəti Azərbaycan xalqına göstərilmiş fədakarlığın, sədaqətin, müdrikliyin, yüksək idarəçilik qabiliyyətinin zirvə nümunəsidir. Bu ömür, sözün əsl mənasında, bəşəriyyətə örnək olan bir ömürdür.


https://www.youtube.com/watch?v=UsdwfmyNuDo

https://www.researchgate.net/.../398815815_Heydr_liyev...

mardi 23 décembre 2025

 “Şəhərsalma və Memarlıq İli”: genişmiqyaslı quruculuq prosesinin məntiqi davamı və modernləşmə strategiyasının yeni mərhələsi












https://www.yap.org.az/az/view/news/101284/shehersalma-ve-memarliq-ili-genishmiqyasli-quruculuq-prosesinin-mentiqi-davami

Vazeh Əskərov

YAP İdarə Heyətinin üzvü 

Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin prorektoru, 

Azərbaycan-Fransız Universitetinin icraçı direktoru

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən sürətli və innovativ quruculuq fəaliyyəti post-konflikt dövrlərində bərpa və inkişaf prosesinə dair dünyada formalaşan ən uğurlu təcrübələrdən biri kimi təqdim oluna bilər.

Prezident İlham Əliyevin 2026-cı ili “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan etməsi ölkədə gedən genişmiqyaslı quruculuq və inkişaf proseslərinin məntiqi davamı kimi dəyərləndirilir. Xüsusilə azad edilmiş ərazilərdə reallaşdırılan müasir şəhərsalma layihələri, ölkənin böyük şəhərlərində urbanizasiyanın sürətlənməsi, ekoloji və rəqəmsal memarlıq tendensiyalarının artması bu sahəni prioritet istiqamətə çevirir.

Eyni zamanda qeyd etməliyik ki, Azərbaycanın dövlət idarəçiliyində hər il üçün müəyyən bir sahənin prioritet elan edilməsi artıq uzun illər davam edən sistemli və məqsədyönlü bir ənənəyə çevrilib. Bu siyasi yanaşma həm icra orqanlarının strateji məqsədlərini dəqiqləşdirir, həm də cəmiyyətin diqqətini müəyyən sahələrdə mövcud olan potensial imkanların daha dərindən dərk edilməsinə yönəldir. Prezident İlham Əliyevin ötən dövrdə bu istiqamətdə imzaladığı bütün sərəncamlar ölkənin sosial-iqtisadi, mədəni və institusional inkişaf xəritəsinin mühüm komponentinə çevrilib.

Azərbaycan Respublikasında Prezident İlham Əliyevin müvafiq sərəncamları ilə müxtəlif sahələrə, yubileylərə və milli prioritetlərə həsr olunan sənədlərin xronologiyası ölkədə bütün istiqamətlərə diqqət ayrıldığını və dövlət siyasətinin əsas prioritetləri nümayiş etdirir. Bu amillər dəyişən regional və qlobal reallıqlar nəzərə alınmaqla dövlətin hər il üçün yeni prioritetlərin müəyyənləşdirilməsini institusional xarakter daşıyan bir prosesə çevirdiyini göstərir. Sözügedən praktikanın məqsədi yalnız müəyyən sahəyə simvolik diqqət yönəltmək deyil, həmin istiqamətdə real transformasiya, sistemli inkişaf və genişmiqyaslı islahatların həyata keçirilməsinə stimul verməkdir. Proqramların icrası üçün ayrılan maliyyə resursları, insan kapitalı, institusional mexanizmlər və yeni layihələr isə bu illərin praktik tətbiq mərhələsinə çevrilməsinə xidmət edir.

2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” çərçivəsində bu sahədə gözlənilən yeniliklər “ağıllı şəhər” texnologiyalarının geniş tətbiqini, rəqəmsal idarəetmə sistemlərinin qurulmasını, nəqliyyat, kommunikasiya və xidmət infrastrukturunun smart həllərlə inteqrasiyasını, süni intellekt əsaslı şəhər monitorinqini, ekoloji və dayanıqlı şəhərsalma standartlarının tətbiqini, “yaşıl şəhər” konsepsiyasının genişləndirilməsini, karbon emissiyasının azaldılması və enerjiyə qənaət mexanizmlərini nəzərdə tutur. Bu istiqamətdə atılacaq addımlar yeni tikililərdə müasir ekoloji memarlıq ənənələrinin formalaşmasına və inkişaf etdirilməsinə əhəmiyyətli töhfə verəcəkdir.

Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni şəhər planlaşdırılması modelinin əsas elementləri kimi formalaşan “ağıllı kənd” və “ağıllı şəhər” konsepsiyaları şəbəkə əsaslı urbanizasiya yanaşması, eləcə də bölgənin coğrafi və tarixi xüsusiyyətlərinə uyğun memarlıq həlləri bu ərazilərdə memarlıq irsinin qorunması ilə müasir şəhərsalma prinsiplərinin sintezini təmin etmiş olacaqdır. Bu istiqamətdə ölkənin tarixi məkanlarının bərpasında müasir texnologiyaların tətbiqi, memarlıq məktəbinin inkişaf etdirilməsi, mədəni irsin müasir şəhər kimliyinə inteqrasiyası və insan mərkəzli ictimai məkanların (gəzinti zonaları, yaşıl parklar, açıq ictimai məkanlar) genişləndirilməsi yeni Azərbaycan şəhərsalma modelinin formalaşdırılmasına xidmət edəcəkdir.

Yaxın gələcəkdə Azərbaycanın şəhərsalma və memarlıq siyasəti yalnız ölkə daxilində deyil, beynəlxalq müstəvidə də nümunəvi model kimi dəyərləndirilir. Xüsusilə Qarabağda həyata keçirilən sürətli və innovativ quruculuq fəaliyyəti post-konflikt dövrlərində bərpa və inkişaf prosesinə dair dünyada formalaşan ən uğurlu təcrübələrdən biri kimi təqdim oluna bilər. Bu modelin xaricə təqdimatında əsas üstünlüklər kimi post-konflikt quruculuğunda innovativ və yüksək dinamizmlə idarə olunan yanaşma, qısa müddətdə infrastrukturun, yol-nəqliyyat şəbəkəsinin, təhsil müəssisələrinin və yaşayış məntəqələrinin inşası, yaşıl enerji və ekoloji memarlıq prinsiplərinin regional səviyyədə tətbiqi, Qarabağın “yaşıl enerji zonası” elan edilməsi fonunda yeni memarlıq standartlarının formalaşdırılması, eləcə də milli irsin müasir urbanizasiya ilə balanslaşdırılmış şəkildə qorunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu amillər tarixi-mədəni irsin müasir memarlıqda görünən formada yaşadılmasını təmin edən yeni yanaşmanın əsasını təşkil edir.

2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi Azərbaycanın modernləşmə strategiyasının mühüm mərhələlərindən birinə çevrilir. Bu qərar yalnız şəhərlərin vizual simasının yenilənməsinə deyil, həm də ölkənin institusional inkişafına, ekoloji siyasətinin təkmilləşdirilməsinə, iqtisadi planlaşdırma proseslərinə və beynəlxalq səviyyədə tanınan urbanistika modelinin formalaşmasına əhəmiyyətli təsir göstərir.

mercredi 18 juin 2025

 The October Revolution and the emergence of Soviet domination in the Caucasus (1917-1922) and Turkish-Soviet relations


Dr. Vazeh ASGAROV

Doctor of the University of Strasbourg
Vice-Rector of the Azerbaijan State Oil and Industry University (ASOIU)
Email:
vazeh.askarov@asoiu.edu.az

https://orcid.org/0009-0003-0246-7069


 Keywords: emigration, Soviet era, Soviet Azerbaijan, Red Army, Turkish-Soviet relations

 

Abstract: The October Revolution of 1917 gave rise to a Provisional Government in Russia, which resulted in significant territorial losses for Russia due to the Treaty of Brest-Litovsk. The loss of Baku in 1918 had serious repercussions for the Russian economy. In early 1920, the rapidly expanding Bolsheviks sought to reestablish their influence in the Caucasus and established diplomatic relations with Azerbaijan. An ultimatum from the Azerbaijani Communist Party, issued on April 27, 1920, resulted in the proclamation of a Soviet Republic after Bolshevik forces entered Baku on April 30. This occupation marked the end of Azerbaijan's democratic development for at least 70 years. Despite some disagreements among local leaders, the Azerbaijani parliament ceded power to the Bolsheviks, recognizing the strategic importance of Azerbaijan, particularly its oil resources, to Soviet industrial efforts. This occupation laid the foundation for strengthening Soviet control over the Caucasus.

In the early 20th century, relations between Kemalist Turkey and Bolshevik Russia intensified after the October Revolution of 1917, marked by abandoned tsarist ambitions and a shared desire to unify Muslim peoples. In 1921, the Russo-Turkish Treaty of Moscow sealed a pragmatic alliance, in which the Bolsheviks supported the Turkish resistance against the Western powers. This alliance allowed the Bolsheviks to extend their influence in the Caucasus, particularly in Azerbaijan, where they established a Soviet regime after occupying Baku in 1920. However, the collaboration did not last. Diverging interests and rising tensions led to a deterioration in relations. In 1922, Mustafa Kemal sought to distance Turkey from communism to strengthen his position against the Allies. This initial alliance between Turkey and the Soviets evolved into a real rivalry. The events of this period profoundly influenced the geopolitics of the region and cemented Soviet domination over Azerbaijan.

 

The Political Situation in Azerbaijan on the Eve of the Occupation by the Red Army

With the outbreak of the October Revolution in 1917, Russia became a republic with a provisional government headed by Alexander Kerensky[1]. The Treaty of Brest-Litovsk signed with the Germans resulted in territorial concessions to Poland, part of Ukraine, the Baltic States, and others, amounting to approximately 800,000 km². However, the loss of the Baku region in 1918 had harsh consequences for Russia, particularly as a result of the economic blockade. With the shift in the situation in Russia in favor of the Bolsheviks in early 1920, the question of Russian influence in the Caucasus and Central Asia was resurrected. At this time, diplomatic correspondence between Moscow and Baku began with the proposal for a military alliance against Anton Denikin[2]. The Soviet Russian government, which initiated this dialogue, did not aim to establish diplomatic and economic relations with Azerbaijan, but rather to gain time for the preparation of military operations and, if the negotiations were successful, to involve the Azerbaijan Democratic Republic in the conflict with Denikin in order to facilitate a seized recovery of the Republic. However, by the beginning of 1920, the danger of Denikin had been replaced by the Bolshevik threat. Receiving three telegrams in a short time, the Foreign Minister of the Republic of Azerbaijan replied that the threat of Denikin was an internal matter of Russia and that Azerbaijan, as a sovereign state, did not allow itself to interfere in the affairs of another sovereign state. Minister F. Khoyski recognized the need to establish good neighborly relations between the Russian and Azerbaijani peoples and emphasized that recognition of the sovereignty of the Republic of Azerbaijan could serve as a condition for the start of these negotiations (I. Aliyev, 1995: 202).

In April 1920, the Entente leaders, having once again reviewed plans for military aid to the Transcaucasian republics, concluded that they lacked the strength to help them. In early April 1920, a detachment of the 11th Red Army appeared on the border of the Azerbaijan Democratic Republic and began intensive preparations for an attack on the country. The Azerbaijani Bolsheviks demonstrated courage and determination to inspire the working masses to address the urgent tasks of the revolution. They organized conferences and reports in factories and oil fields, preparing workers for political struggle, and consolidating international unity. Nariman Narimanov[3] found time to visit the workers. The lectures on the Russian Revolution, entitled "Political Parties and Their Program," "Our Views on the Russian Revolution," and "The Russian Revolution and Its Influence on Iran," were warmly received (Ahmedov, 1984).

On April 27, the Central Committee of the Communist Party of Azerbaijan formed a Temporary Revolutionary Committee chaired by Narimanov. He sent an ultimatum to the government of the republic, which was completely unprepared for such a development of events. The armed workers' detachments quickly took control of the oil fields, government offices, the post office, the telegraph, the railway station, and the radio station.

On the night of April 28, the parliament accepted the ultimatum and Azerbaijan was immediately proclaimed a Soviet Republic. On April 30, the detachment of the 11th Red Army entered Baku. A group of Turkish officers led by Khalil Pasha actively contributed to encouraging the local population not to resist the Red Army. Thus, as a result of Russia's intervention, the National Government of Azerbaijan was overthrown, which interrupted the development of democracy in Azerbaijan for at least 70 years. The eternal happiness of the Republic of Azerbaijan is linked to Russia... Without Soviet Russia there is no Soviet Azerbaijan, N. Narimanov launched a slogan whose words expressed the hopes of the entire Azerbaijani people from the first days of the establishment of Soviet power in Azerbaijan (Ahmedov, 1984: 25).

Azerbaijani Defense Minister S. Mehmandarov, who had full responsibility for defending the country and knew that the entire army was assembled in Karabakh to calm the multi-ethnic conflict, declared that it was useless to resist and that this opposition would not bring any positive results. Despite the refusal of some Mussavatists such as M. E. Rasoulzade and Ch. Rustembeyli, Parliament decided to cede power to the Bolsheviks.

After the occupation of Azerbaijan, the Russians mobilized on the Polish borders. The plan to occupy the entire Caucasus would be realized a little later, with Armenia in December 1920 and Georgia in February 1921 (Mahmudov, 2005). The occupation of Azerbaijan, especially the city of Baku, was so important to the Bolsheviks that Lenin expressed his certainty on April 29, saying: "We know that our industry has ground to a halt due to a lack of fuel. We have just learned that the proletariat has seized power in Baku. This means that we now have an economic base capable of supporting the operation of our entire industry" (Asgarov, 2014: 139).

The Bolshevik leadership had always considered this region an integral part of Russia, which in this matter drew closer to its main adversary – the leaders of the "White movement". However, unlike Denikin, the Bolsheviks were able to demonstrate a certain political pragmatism that allowed them to achieve a convincing strategic victory – by 1921, the entire Transcaucasus was tightly controlled by Moscow and soon became part of a united State.

From April 1920, a new stage began for Azerbaijan, which preserved its "independence" after the establishment of Soviet power. On April 30, a military-economic treaty was signed between Russia and Azerbaijan. Foreign representations, including the Russian consulate, operated in Azerbaijan. Evidence of Azerbaijan's successful policy during this period can be seen in its efforts to defend Azerbaijan's territorial integrity, as well as the Moscow and Kars treaties and the Genoa Conference. In 1920, the first Congress of the Peoples of the East took place in Baku. Realizing that the countries of the East were not aspiring to revolutions, the Bolsheviks, taking into account their political interests, abandoned the idea of ​​maintaining Azerbaijan's independence. In December 1922, Azerbaijan, Georgia, and Armenia formed a temporary union. The creation of the Transcaucasian Socialist Federative Soviet Republic (RSFSR 1922-1936) was the first step towards the loss of "independence" (Asgarov, 2022). The creation of the USSR on December 30, 1922, put an end to this freedom for Azerbaijan. Despite retaining a number of state attributes, including the flag, coat of arms, anthem, and constitution, the state lost its status as a subject of international law in several areas.

On May 12, 1920, the Internal Commissariat abolished all ranks of Azerbaijani citizens. The third act of this decree provided for the transfer of all property of merchants and wealthy people to the Committee of the Revolutionary Army. For example, on June 21, 1920, the Tagiev Cotton Factory was proclaimed property of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic and renamed in honor of Lenin. At the age of 96, Tagiev was deprived of all his possessions and returned to his residence on the Apsheron Peninsula. He died in poverty. A few years later, his youngest daughter, Sona Khanim, was found begging on a Baku street with a piece of dry bread in her hand (Suleymanov, 1996).

In the 19th century, oil transformed Baku into a major capital. With its large number of millionaires, the city held a leading position in the region. Baku's "black gold" attracted specialists from all over the world. Among them were scientists, chemists, talented engineers and architects, builders and inventors, as well as world oil millionaires such as the Nobel brothers, the Rothschild brothers, the Artemov brothers, etc. During this period, the city also had several wealthy oilmen from Baku, including the most famous Haci Zeynalabdin Taghiyev, Agha Musa Nagiyev, Murtuza Mukhtarov, Semsi Esedullayev, Isa Bey Hajjinsky, etc. However, Baku's millionaires were different from their counterparts because they did not inherit from their families and had gone from workers to millionaires. Some of them played an important role in the economic, social, and cultural development of pre-revolutionary Baku. The city attracted a large number of migrants: Jews from Russia, Germans, Armenians, and Azerbaijanis (from both Russia and Persia). With the oil boom, cultural life flourished. The opening of theaters and the construction of the Opera House made Baku known as the Paris of the Caucasus. In the early 1920s, with the nationalization of the assets of millionaires, some managed to flee abroad; others continued their resistance until their deaths.

In September 1920, Azerbaijan no longer had the right to maintain its own army. At that time, the signing of the unification of the economy, finance, transportation, and military of Azerbaijan with Russia gave all power to Moscow.

The years 1922 and 1991 encompassed the period of the establishment of Soviet power in Azerbaijan, which led to its existence for 70 years within the framework of Soviet power and the Soviet state. During these years, a rich economic and intellectual potential was created in Azerbaijan. However, the history of Soviet Azerbaijan began with repression and revolts. In the 1930s, massive "cleansing" began in the USSR. In 1936, the RSFSR was abolished and the Azerbaijan Soviet Socialist Republic was incorporated into the USSR as an independent republic ruled by Moscow. Azerbaijani Turks officially began to call themselves Azerbaijanis, and their national language became Azerbaijani.

  

Turkish-Soviet Relations at the Beginning of the 20th Century

After the Bolshevik victory over the White armies in 1920-1921, the liberal Soviet policy towards the Muslim peoples of Russia did not last long. Soviet rule was established in all the Muslim territories of former Russia. It was also necessary to establish an alliance between the Kemalist and Bolshevik powers. Beginning in 1919 and continuing until early 1921, this Turkish-Soviet alliance presented the Allies with a formidable alliance, each ready to take advantage of the first sign of weakness in its partner. Finally, on March 16, 1921, a treaty called the Russian-Turkish Treaty of Moscow was signed (Mandelstam, 1970). The Turkish-Soviet rapprochement and the attempt at Bolshevization of Anatolia had a significant impact on Turkish-Azerbaijani relations. Six months after the first treaty was signed, on October 13, 1921, another treaty (Kars) was signed. With this last treaty signed, on the one hand between the Soviet republics of Transcaucasia (Azerbaijan, Armenia, Georgia) and on the other hand with Kemalist Turkey, the borders of these countries were fixed and the movement of the population towards Turkiye was limited. The situation of Azerbaijani migrants in Turkiye, no longer having any contact with these countries, has become difficult. With the border closure, many politically engaged people could no longer escape reprisals from the new government.

The Turkish-Soviet approach takes us to April 1916, two years before the Treaty of Brest-Litovsk signed on March 3, 1918, when the great powers of the Entente divided the territories of the Ottoman Empire among themselves by secret treaty. Tsarist Russia's gains after this agreement were the recognition of rights to Constantinople (Istanbul), the Dardanelles, and a large eastern part of the Empire. However, with the 1917 revolution, the Bolsheviks changed their position and put an end to tsarist ambitions, encouraging Mustafa Kemal to organize resistance against the Franco-British. The Bolsheviks, "in the name of peace," having emerged victorious from the First World War, almost immediately found themselves allies of Turkiye. The international situation and the influence of European countries on Turkey and Soviet Russia provoked their alliance despite all their traditionally problematic relations. According to Paul Dumont, the first Turkish-Bolshevik relations began in May 1919. Soviet Colonel Budennyj, while in Turkey, provided weapons, ammunition, and money in exchange for the installation of a regime based on Bolshevik principles in Anatolia (Dumont, 1977/1: 167). Knowing that there were approximately 25 million Muslims in Russia at the time, the Soviets' relations with the Turks were explained by their desire to bring the Muslim world to their side and by the hope of Bolshevizing Anatolia. The task of communist propaganda among the Muslim people of Turkey was carried out by Mustafa Suphi, the leader of the Turkish Communist Party[4].

The Turkish communist leader mobilized Turkish prisoners in Russia and, with his 200 collaborators, led by Khalil Pasha and other Turkish officers, assisted the Red Army in the "liberation" of Azerbaijan[5].

Mustafa Suphi


Source: V.Asgarov, 2022: 116

However, Turkiye concerned about its independence from the Western powers, needed military and diplomatic support from Soviet Russia. In 1920, Russia established close contacts with representatives of Mustafa Kemal, who had come to head the Turkish administration. The offensive of British troops in Istanbul on March 16, 1920, had a decisive influence on the nature of Turkish-Soviet relations in obtaining military aid. Mustafa Kemal's letter to Lenin on April 26, 1920, states the following: If Soviet forces begin military operations against Georgia, or if diplomatic relations force Georgia to join the union to expel the British from the Caucasus, the Turkish government would undertake military operations against imperialist Armenia and undertake to force the Republic of Azerbaijan into the Soviet Union (Aliyev, 1995: 203).

The rapprochement with the Turks gave the Bolsheviks an additional opportunity to attract a large number of the Muslim population of the Caucasus to their side. As Ordzhonikidze pointed out to Lenin: Immediately after the capture of Baku, Turkish soldiers and officers played a very active role in the revolution, which forced the government to flee Baku (Volkhonskiy, Mukhanov, 2007). Researcher R. Moustafazade believes that Kemalist Turkey's approach to Soviet Russia was the most important factor in the fall of the Democratic Republic of Azerbaijan (Mustafazade, 2006: 44). Paul Dumont (1977/1: 169) points out in his article, "Turkish-Soviet Relations of 1919-1922," that: "The nationalist strategy had from this time on as its main focus the creation of a common border with the Bolsheviks in order to facilitate the arrival of the expected aid. In short, it was a matter of assisting in the Bolshevization of Azerbaijan, Georgia, and Armenia in exchange for Soviet support for the Anatolian cause.

After the occupation of Baku, the Eleventh Red Army's promise to save Turkey was not fulfilled. Turkish officers were either arrested or sent back to Turkiye. Mustafa Subhi himself was assassinated in Trabzon. The Turks believed that the arrival of the Red Army in Azerbaijan would deal a blow to the Entente, their common enemy, and that this would contribute to more effective collaboration between Turkey and the Soviets. The lack of interest in the Sovietization of the power in Ankara led, in March 1922, to the deterioration of Turkish-Soviet relations and the resumption of collaboration with the Allies and good neighborliness. As Paul Dumont explains: […] Mustafa Kemal wanted to improve the image of nationalist Turkey before entering into negotiations with the Allies. This was […] to signal to the capitalist world that Turkey was closed to communism and that it would never tolerate Bolshevik interference in its affairs (Dumont, 1977/1: 184).

Conclusion

The period following the October Revolution of 1917 was crucial for Russia and the Caucasus region, marked by profound transformations and major geopolitical shifts. The loss of Baku and the establishment of a Soviet Republic in Azerbaijan not only weakened the Russian economy but also laid the foundations for lasting Soviet control over the Caucasus. The alliance between Kemalist Turkey and the Bolsheviks, while initially promising, quickly collapsed due to diverging interests, highlighting tensions between national aspirations and political ideologies. This complex context profoundly influenced regional dynamics, fostering Soviet domination that would persist for decades. An analysis of this period reveals the interconnectedness of events at the local and international levels, thus shaping the future of many Caucasus countries and their relations with the great powers of the time.

Bibliography

1.     Constant Antoine (2002) L'Azerbaïdjan, Karthala (Méridiens), Paris.

2.     Ahmedov Teymur (1984), Nəriman Nərimanov, Bakı, Yaçı.

3.     Aliyev Iqrar (1995), История Азербайджана с древнейших времен до начала XX века (ALIYEV Igrar, Histoire de l'Azerbaïdjan de l'Antiquité au début du XX e siècle), Баку, Элм.

4.     Arzumanlı Vaqif, Mustafa Nazim (1998), Tarixin qara səhifələri, Deportasiya. Soyqırım. Qaçqınlıq, Bakı, Qartal.

5.     Arzumanliı Vaqif (2001) Azerbaycan Diasporu, Bakı, Qartal.

6.     Asadov Sabir (1998), Историческая география Западного Азербайджана, Баку, Азербайджан.

7.     Ismayilov E. Həsənov C. Qafarov T. (1995), Azərbaycan tarixi, Baki Oyretmen.

8.     Asgarov Vazeh (2014) L’immigration des Azerbaïdjanais, L'immigration générale des Azerbaïdjanais, histoire et perspectives : le cas de la France, Allemagne, PAF, p.425.

9. Asgarov Vazeh (2022) L'immigration des Azerbaïdjanais en France, Edition Kapaz, Strasbourg, France, ISBN: 978-2-492157-03-5, p.341.

10. Kyrou Ariel, Mardoukaiev Maxime (1989), Le Haut-Karabakh, vu du côté Azerbaïdjan, in : HERODOTE, “Les marches de la Russie”, revue de géographie et de géopolitique, IVe  trimestre 1989, N° 54-55.

11. Dumont Paul (1977), L’axe Moscou-Ankara. Les relations turco-soviétiques de 1919 à 1922, in Cahiers du monde russe et soviétique, Volume 18, Numéro 3, p. 165– 193, Paris, École des Hautes Études en Sciences Sociales.

12. Mustafazade Rahman (2006), Две Республики: Азербайджанopоссийские отнощения в1918-1922гг, Москва, МИК.

13. Aliyev Iqrar (1995), История Азербайджана с древнейших времен до начала XX века, Баку, Элм.202

14. Suleymanov Manaf (1996), Azərbaycan milyonçuları : Hacı ZeynalabdinTağıyev, Bakı, Gənclik.

 



[1] Alexander Fyodorovich Kerensky (02/05/1881 - 11/06/1970) held various ministerial positions in the first two governments of Prince Georgy Lvov and after the February Revolution and was the president of the next two until the Bolsheviks took power during the October Revolution.

[2] Anton Ivanovich Denikin (born 04/12/1872 in Poland, died 08/08/1947 in the United States). Russian general, Chief of Staff in the armies of Imperial Russia during the First World War, Commander-in-Chief of the Volunteer Army during the Russian Civil War.

[3] Nariman Narimanov (2 April 1870 – 19 March 1925) was an Azerbaijani Bolshevik revolutionary, writer, publicist, politician and statesman. For just over one year, beginning in May 1920, Narimanov headed the government of Soviet Azerbaijan. He was subsequently elected chairman of the Union Council of the Transcaucasian SFSR. He was also Party Chairman of the Central Executive Committee of the Soviet Union from 30 December 1922 until the day of his death.

[4] Mustafa Subhi - (born 1883 in Giresun, died 29/01/1921 in Trabzon), Turkish revolutionary, founder and president of the Turkish Communist Party, founded in June 1920 in Baku. In 1914, having escaped repression and taken refuge in Russia, he began to propagate Bolshevik ideas. In 1918, he founded the newspaper Yeni Dünya ("A New World"), which advocated the ideas of the October 1917 Revolution among Muslim workers in Russia and the Middle East. Arrested by Turkish gendarmes in Trabzon, he was drowned at sea.

[5] At the end of the First World War, there were approximately 60,000,000 Turkish prisoners in the territory of the former Russian Empire (Paul Dumont, 1977).